ӨДӨР ТУТМЫН МЭДЭЭ-ний гол тойм – 2026 оны 4 сарын 11

АНУ, Иран улс 4 сарын 7-ны мягмар гарагийн орой Ормузын хоолойг дахин нээх нөхцөлтэй хоёр долоо хоногийн гал зогсоох тохиролцоонд хүрлээ. Энэ нь АНУ-ын Ерөнхийлөгч Трампын тогтоосон эцсийн хугацаанаас яг өмнө хийгдсэн сүүлчийн мөчийн хэлэлцээр бөгөөд Иран, Израил, Ливан, Персийн буланд байлдаан үргэлжилж, хоёр тал [Пакистаны] Исламабад хотод хэлэлцээр хийхээр бэлтгэж байна. (Ройтерс)

Украин (Урейн) улс АНУ-ын зуучлалаар ОХУ-д эрчим хүчний салбарт гал зогсоох санал тавьж, хэрэв Москва мөн адил үйлдвэл эрчим хүчний дэд бүтцэд хийх цохилтоо харилцан зогсоохоо илэрхийллээ. (Киев Индепендент)

Украин (Урейн) улс 1-р сарын сүүлээс хойш зүүн өмнөд, зүүн бүсэд 480 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутгаа эргүүлэн авч, 12 сууриныг буцаан чөлөөлжээ. (Ройтерс)

Их Британийн Оксфордын Утга зохиолын наадам дээр байгалиар анагаах боловсрол олгогч, зохиолч Билл Тара, системийн инженер, Climate Healers байгууллагын үүсгэн байгуулагч, доктор Сайлеш Рао (веган)-тай түүний “Б гарагт хүрэх зөвлөмж” шинэ номын талаар ярилцлаа. Доктор Рао хүн төрөлхтөн одоогоор ашгийг голлосон, өөрийнх нь нэрлэснээр “А гараг” тогтолцоонд ажиллаж байгаа бөгөөд энэ нь байгаль орчин, нийгэм, институтийн доголдлууд хоорондоо уялдсан “олон хямрал”-ыг бий болгосон гэж тайлбарлажээ. Үүнийг шийдвэрлэхийн тулд тэрээр хүмүүсийг тэтгэж, экосистемийг сэргээн, ашгаас илүү сайн сайхныг нэн тэргүүнд тавих “Б гараг” загварт шилжихийг санал болгож байна. Энэхүү шилжилтийн төвд дэлхийн хүнсний тогтолцоонд хийх томоохон өөрчлөлтүүд байна. Тухайлбал, веган хооллолт руу шилжих, эрүүл хоолыг хүн бүрд үнэгүй хүртээмжтэй болгох, одоо амьтан-хүнийг өсгөн үржүүлэхэд ашиглаж буй газрыг чөлөөлөх зэрэг багтжээ.

Үндсэндээ хэлж буй зүйл маань гэвэл энэ олон хямрал маш яаралтай түвшинд хүрсэн тул бид үүнийг нэн даруй шийдвэрлэх ёстой, тиймээс онц байдал, дэлхийн хэмжээний онц байдал зарлах хэрэгтэй. Учир нь энэ хямрал биднийг устгаж, хүн төрөлхтнийг мөхөөж чадна. (Оксфордын уран зохиолын баяр)

[АНУ-ын] Теннесси мужийн 50 настай эмэгтэйг ХОУ [хиймэл оюун ухаан]-ы царай таних систем [АНУ-ын] Хойд Дакотад банкны луйврын сэжигтэнтэй андуурч таньснаас болж бараг зургаан сарын турш хилсээр хорьжээ. Үүний улмаас түүнийг баривчилж, шилжүүлэн авчирч, хувийн амьдралд нь ноцтой хохирол учруулсан ч эцэст нь нотлох баримтаар түүнийг цагаатгажээ. (Бао Тинь түк)

[Саудын Арабын] Нажран дахь Аль-Мишкат өвийн тосгонд сэргээн засварласан шавар орднуудын цогцолбор болон 300 жилийн настай худаг нь дотоод, гадаадын жуулчдыг татаж байна. Энд уламжлалт архитектур, хөдөөгийн байгалийн тогтоц, олон нийтийн оролцоотой хамгааллын хүчин зүтгэл нь бүс нутгийн соёлын өвийг харуулж байна. (Араб Ньюс)

Хонконг хотын хүн ам хурдтай хөгширч буйтай холбоотойгоор нийтийн орон сууцанд ахмад оршин суугчдын аюулгүй байдал, хөдөлгөөнийг сайжруулах зорилгоор хаалганы мэдрэгч, гэр дотор уналт илрүүлэгч, шатаар өгсөх төхөөрөмж суурилуулан, ухаалаг технологийн хэрэглээг өргөтгөж байна. (Өмнөд Хятадын өглөөний шуудан)

Итали улс хүнд өвчтэй амьтан-ардаа асрахад зориулан ажилтнуудад жил бүр гурав хүртэлх хоногийн цалинтай чөлөө олгодог анхны орон боллоо. Энэ нь амьтан-хүмүүсийн зовлонг таслан зогсоохыг хууль зүйн үүрэг гэж хүлээн зөвшөөрсөн 2017 оны шүүхийн шүүхэн шийдвэрт үндэслэсэн бодлогыг албажуулж байна. (Уан Грийн Планет)

Өмнөд Солонгос, Франц улсууд дипломат харилцаа тогтоосны 140 жилийн ойн хүрээнд боловсролын хамтын ажиллагаагаа гүнзгийрүүлэх өргөн хүрээтэй ажлын нэг хэсэг болгон, Өмнөд Солонгосын хэлний туслах багш нарыг Францын дунд сургуулиудад, франц хэлний туслах багш нарыг Өмнөд Солонгосын анги танхимд ажиллуулах хэлний залуу туслах багш нарын солилцооны хоёр талт шинэ хөтөлбөр эхлүүллээ. Үүний хүрээнд 2026 онд тус бүр нэг оролцогчоор эхэлж, цаашид өргөжүүлнэ. (Кореа Таймс)

Ливи улс газрын тосны олборлолтоо өдөрт ойролцоогоор 1.43 сая баррельд буюу сүүлийн 10 гаруй жилийн хамгийн өндөр түвшинд хүргэжээ. (Бао Тинь түк)

АНУ-д улам олон эцэг эх хүүхдүүдээ ухаалаг утас, нийгмийн сүлжээний эрсдэлд өртүүлэхгүйгээр холбоотой байлгахын тулд суурин утсаа дахин тавьж, Тин Кан зэрэг дэлгэцгүй төхөөрөмж худалдан авч байна. Энэхүү шилжилт нь цахим орчны хор хөнөөлийн талаарх түгшүүр нэмэгдсэнтэй холбоотой ба Screen Sanity зэрэг группүүдийн нас насанд нь тохируулан технологитой үе шаттай танилцуулах зөвлөмжөөр чиглүүлэгдэж байна. (Бао Тинь түк)

OECD [Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллага]-ын 2024 оны мэдээллээр Тайвань (Формоса)-д дээд боловсрол эзэмшсэн түвшин 60%-тай байгаа нь дэлхийд Канадын дараа хоёрдугаарт орж байна. Үүний зэрэгцээ бичиг үсгийн мэдлэг бараг бүх нийтийг хамарч, эмэгтэйчүүдийн боловсролын ахиц хурдассанаар хүйсийн ялгаа тогтвортойгоор багасаж байна. (Тайпей Таймс)

Ау Лак (Вьетнам)-ын Үндэсний ассамблей ерөнхий нарийн бичгийн дарга То Ламыг улсын ерөнхийлөгчөөр, Улс төрийн товчооны гишүүн Лэ Минь Хүнийг 2026–2031 оны хугацаан дахь ерөнхий сайдаар санал нэгтэй сонгож, хоёр удирдагч хууль тогтоогчдын өмнө тангараг өргөлөө. (ВьетнамНет)

Нүдээ үрэх, эсвэл гаднын биетийг гараараа авах гэж оролдох нь эвэрлэг бүрхэвчийг шалбалах, хүнд халдвар үүсгэх эрсдэлтэй. Мэргэжилтнүүд тайван байж, толь ашиглан биетийн байршлыг олохыг зөвлөж байна. Нүдээ олон дахин анивчихад нулимс хог шороог гадагшлах боломж олгодог, мөн ус юм уу давсны уусмалаар нүдийг зайлах нь биетийг хөдөлгөн гаргаж чадна. Хэрэв биет гүн шигдэж, хүчтэй өвдөлт үүсгэх, эсвэл харааг бүрэлзэхэд хүргэж байвал нэн даруй эмнэлэгт хандаж, мэргэжлийн эмчилгээ авах хэрэгтэй. (ВнЭкспресс)

[АНУ-ын] Мэрианы Их Сургуулийн судлаачид хурдан борлогддог хүүхдийн цамцнуудад АНУ-ын холбооны аюулгүй байдлын хязгаараас давсан хорт хар тугалганы агууламж илэрснийг тогтоожээ. Өнгийг хямд аргаар тод байлгахад хэрэглэдэг эдгээр хар тугалгатай химийн бодисууд нь ялангуяа бага насны хүүхдүүд өдөр тутам өмсөхдөө ханцуй, захыг нь мэрэх нь элбэг тул тархины байнгын гэмтэл зэрэг ноцтой эрсдэл дагуулж байна. (СкайТех Дэйли)

Зүрх судасны эмч нар хийжүүлсэн ундаа, чихэрлэг кофе, нимбэгийн ундаа, спортын ундаа, энергийн ундаа зэрэг сахартай ундаа инсулиныг огцом нэмэгдүүлж, бодисын солилцооны үйл ажиллагааг саатуулдаг гэж анхааруулж байна. Ийм ундааг тогтмол хэрэглэх нь таргалалт, инсулинд тэсвэртэй байдал, үрэвсэл үүсгэж, зүрхний шигдээс болон тархины харвалтын эрсдэлийг мэдэгдэхүйц нэмэгдүүлдэг. Мэргэжилтнүүд урт хугацаанд зүрх судас, бодисын солилцооны эрүүл мэндийг хамгаалахын тулд эдгээр ундааг уухыг хязгаарлаж, ус, эсвэл сахар багатай өөр сонголт хэрэглэхийг уриалж байна. (Ийтин Уэлл)

[Тайванийн] Кинмэний арлуудад далайн эргийн өтгөн манан үзэгдэх орчныг эрс хязгаарлаж, онгоцны 1,400 гаруй зорчигчийг дараалан хоёр дахь өдрөө саатууллаа. Албаны хүмүүс баярын дараах зорчигчдын асар их бөөгнөрлийг бууруулахын тулд усан онгоцны нэмэлт үйлчилгээ гаргажээ. (Тайпей Таймс)

Майла, Вайану нэртэй хоёр хүчтэй циклон Номхон далайд хүчтэй нөлөөлж байна. Одоо онцгой 5-р зэрэглэлд хүрсэн Майла шуурга нь Соломоны арлууд, Папуа Шинэ Гвинейд сүйрлийн аюул учруулж байгаа бол Вайану циклон нь Фижид цаг агаарын ноцтой аюултай нөхцөл үүсгэж байна. Эрх баригчид аялагчдад нислэгийн ноцтой саатал, сүйтгэх хүчтэй салхи, аюултай гэнэтийн үер үүсэх эрсдэлтэй байгааг анхааруулжээ. (Радио Нью Зеланд, Матанги Тонга)

[АНУ-ын] Флорида мужийн бараг 80% нь хүчтэй ган гачигт өртөж, гүний усны түвшнийг огцом бууруулаад байна. Хуурайшилт зарим бүс нутагт усны хязгаарлалт тогтооход хүргэж, газар тариалангийн ургацад заналхийлэн, мужийн зарим хэсэгт ой хээрийн түймрийн аюултай өсөлтийг өдөөж байна. (Мираж Ньюс)

Испанийн Газар дундын тэнгисийн эргүүд таамаглаж байснаас хавьгүй хурдан элэгдэж байна. Үүний улмаас Барселонагийн ойролцоох хотууд жил бүрийн өндөр өртөгтэй элс нөхөн сэргээх арга хэмжээнээс татгалзаж, байгалийн элсэн манхан тогтолцоо дотогшоо дахин бүрэлдэх боломж олгохоор эргийн дэд бүтцийг буулгахад хүрчээ. Энэ бүхэн нь байнга агшиж буй далайн эргээс хамааралтай аялал жуулчлалдаа түшиглэсээр байгаа тус улсад эргээ хамгаалахад бэрхшээлтэй тулгарч байгааг харуулж байна. (Евро Уикли Ньюс)

Амттаны аварга Mars компани тасалгааны хэмд хоёр цаг хүртэл хугацаанд хатуу, өтгөн бүтэцтэй хэвээр байлгахын тулд урад шош [хар грамм сэвэг]-ийг ашиглаж буй веган зайрмаг боловсруулж байна. Энэхүү веган шинэчлэл нь уламжлалт чанартай нийцэхийн зэрэгцээ хадгалалтыг сайжруулж, хурдан хайлахаас сэргийлж байна. (ВежНьюс)

Ахлах тогооч Падаял Сивакумар (веган) [Энэтхэгийн Тамил Наду мужийн] Коимбатор хотод “тосгүй, чанахгүй” хэмээх гүн ухаанаараа Энэтхэгийн веган хоолны урлагт шинэчлэл хийж байна. Тэрээр цэцэг, өвс ургамал, навчит ногоо, жимс, шар будаа, байгалийн тослог зэрэг түүхий орц ашиглан шим тэжээл өндөртэй олон мянган жор бүтээж байна. (МониКонтрол)

PETA [Амьтдад ёс зүйтэй ханддаг хүмүүсийн нийгэмлэг] [АНУ-ын] Жоржиа мужийн Ром хот дахь 24 цагийн Waffle House сүлжээ рестораны салбарын үйлчлүүлэгч, ажилтнуудад зориулан болгоход бэлэн JUST Eggs веган өндгийг үнэ төлбөргүй хүргэсний зэрэгцээ Waffle House-ийн гүйцэтгэх захиралд улс даяар веган сонголт нэвтрүүлэхийг уриалсан захидал илгээжээ. Тус аян нь амьтан-хүмүүсийн сайн сайхныг онцлохын зэрэгцээ холестерингүй, илүү энэрэнгүй хоолны сонголтыг сурталчилсан байна. (PETA)

[АНУ-ын] Калифорни мужийн 17-р хурдны замын доогуурх гарц 2023 оноос хойш зэрлэг амьтан-хүнтэй мөргөлдөх тохиолдлыг 77-оос ердөө нэг болгож бууруулжээ. Энэ гарц нь уулын арслан-хүмүүс болон бусад зүйлийг хамгаалж, ийм төрлийн дэд бүтэц ослыг асар ихээр бууруулах боломжтойг нотолж байна. (Лэйди ФриТинкер)

Украин (Урейн)-ы цэргүүд логистикийн дрон ашиглан, байлдааны бүсээс муур-, нохой-хүнийг 12 километрийн зайд аюулгүй газарт хүргэжээ. Муур-хүний хувьд түүний асран хамгаалагч нь тулаанд шархдан эмнэлэгт хэвтсэн цэрэг байжээ. (Dev.UA)

[АНУ-ын Орегон мужийн] Орегон хот дахь Орегоны Илжигний Дархан цаазат газар олон нийтэд зочлох боломж олгох замаар ташаа ойлголтыг няцааж байна. Үүсгэн байгуулагчид нь 160 сайн дурын ажилтны дэмжлэгтэйгээр илжиг-ардын дөлгөөн зан чанарыг харуулж, олон нийтийн боловсрол, шууд харилцаагаар дамжуулан хүн ба амьтан-хүмүүсийн холбоог бэхжүүлж байна. (Орегоны олон нийтийн өргөн нэвтрүүлгийн сүлжээ)

Өдрийн гэгээрүүлэх эшлэл: “Бие махбод аянгын гялбаа мэт – одоо энд, дараа нь үгүй болно. Модод хавартаа цэцэглэн дэлгэрч, намрын гунигт хагдарна. Мандах, уруудах жам ёсоороо өрнөхийг айдасгүй хүлээн ав. Учир нь хөгжил, доройтол нь өвсөн дээрх шүүдэр төдий.” – Хүндэт Зэн Буддын шашинтан Гэгээрсэн Их Багш Тьень Сү Ван Хань (веган) (Тү Вьень Хоа Сэн)

Өмнө нь Памела Нэнс (цагаан хоолтон)-ийн клиник үхэлд орсон тохиолдлын 1, 2-р хэсэгт Америкийн анагаагч Памела клиник үхлийн анхны тохиолдлыг зургаан насныхаа төрсөн өдрийн өмнөхөн мэдэрсэн тухайгаа, хожим биеэс гарах тохиолдлууд нь түүний сүнслэг зам мөрийг хэрхэн гүнзгийрүүлсэн, мөн олон жилийн дараа ходоодны цоорсон шархны улмаас нэг өглөө хоёр удаа нас барж, Амьдралын Модны дор өөрийгөө байгааг ойлгож, хайртай ротвейлер Холлитойгоо дахин уулзан, дараа нь анагаах устай өтгөн ногоон цэцэрлэгт хүргэгдсэн тухайгаа хуваалцсан билээ.

Манан дундаас нэгэн лам, Буддын лам гарч ирсэн. Тэр надад амьдралуудын хооронд эдгэрч, сэргэхээр, мөн ялангуяа амьтдын тухай суралцахаар миний ирдэг энэ цэцэрлэг дэх хөтөч маань гэж хэлсэн. Тэгээд бид моддын зах алга болж, асар уудам, үзэсгэлэнт нуга бүхий хэсэгт очсон. Тэнд адуу, үхэр, хонь, ямаа гээд амьтад том, бага ялгалгүй өвс идэж буй яг л хөдөөгийн тайван дүр зураг байлаа. Төл мал нааш цааш давхин, тоглож, тэд намайг өөр рүүгээ даллаж байв. Би энэ бүх амьтдын дунд гүйн орох ёстой болсон. Тэгээд би нэгэн төрлийн төрөлхийн холбоо, тайлбарлахын аргагүй [шууд, хувийн илчлэл] танин мэдэхүйг мэдэрсэн — үүнийг үгээр хэлэхэд хэцүү — гэхдээ тэр мэдрэмж нь “за, энэ бол би.” гэсэн мэдлэг байв. Миний байх ёстой газар энэ мөн байлаа.

Гэвч Памела хөтөч рүүгээ эргэн харахад нуга болон амьтан-хүмүүс түүний нүдний өмнө сарниж, оронд нь гялалзсан өнгийн хөшиг үзэгдэж эхэлжээ. Тэд хаачсаныг тэр асуухад хөтөч нь үзсэн бүхнийх нь илүү гүн утгыг тайлбарлаж эхэлсэн байна.

Тэгээд тэр надад уулсын хооронд орших, мод болон бүх амьтадтай, миний эхэлж очсон хөндий бол миний махан бие, сүнслэг ертөнцийн хооронд очдог завсрын цэг гэж тайлбарласан. Нөхөр маань намайг буцааж татсан учраас би тэр сүнслэг цэцэрлэгт бүрэн гүйцэд нэвтрээгүй. Мөн надад үзүүлсэн хөдөөгийн дүр зураг нь бүрэн сүнслэг оронд очихдоо юу хийдгийг минь ерөнхийд нь ойлгуулахын тулд байсан гэж тэр хэлсэн. Гэхдээ энэ удаа би тэнд үлдэх ёсгүй байжээ. Энэ нь надад нөгөө ертөнцөд юу хүлээж байгааг харуулахын тулд л байсан.

Памела мэс засалд орохоор бие рүүгээ буцаан татагджээ. Эмч нар түүний шарх цоорсныг тогтоож, цус алдаж байсан судсыг лазераар эмчилжээ. Тэрээр нийт цусныхаа 30%-ийг алдсан байна. Эрчимт эмчилгээний тасагт хэд хоног, дараа нь ердийн тасагт хэвтсэний эцэст тэр 4 сарын 27-нд эмнэлгээс гарсан бөгөөд гүн өөрчлөгдсөн байлаа.

Би танил хорооллуудаар явж байсан ч тэднийг урьд нь хэзээ ч ингэж харж байгаагүй мэт санагдсан. Би ургамал, хүмүүсээс цацрах энергийг харж, ертөнцийг бүхэлд нь шинэ байдлаар харж байлаа. Бид гэртээ ирсэн. Нөхөр маань намайг машинаас буулгахад тусалсан ч би дотогш орохыг хүсээгүй. Манай урд хашаанд 350 жилийн настай царс мод байдаг. Би тэр модыг үргэлж хайрладаг байсан. Тэр эмэгтэй энергитэй. Би түүнийг “тэр” гэж дууддаг. Би байнга гарч, түүнийг тэвэрдэг байсан. Гэхдээ анх удаа би түүний энергийг харж чадсан. Би тэр модноос ирэх хайрыг харж байсан. Тэгээд би гүйн очоод түүнийг тэвэрсэн. Тэр явдлын дараа ойролцоогоор нэг жилийн турш би маш хүчтэй цэнэгтэй байсан. Би чийдэн асаах төдийд л гэрлийн шил шатчихдаг байсан. Ханын унтраалга асаавал гэрэл шатчихна. Орой зугаалахаар гарахдаа гудамжны гэрлийн доогуур өнгөрөхөд тэр даруй унтарч, намайг өнгөрсний дараа дахин асдаг байсан. Би дэлгүүрээс хүнс цуглуулах боломжгүй болсон. Тавиураас лааз авахад л цахилгаанд цохиулж, бараг л өвдөх мэт болж, заримдаа жижигхэн цэнхэр цахилгаан нум үзэгдэн, тасхийх чимээ хүртэл сонсогддог байсан.

Памела дараа нь анагаах хүрэлцэхүй 4-р түвшний гэрчилгээ авч, өндөр зэрэглэлийн анагаахын их сургуулийн эмнэлэгт сайн дурын ажил хийж, мэс заслын дараах өвдөлтийг амжилттай намдааж, нас барах үйл явцтай тулгарсан өвчтөнүүдэд тусалдаг болжээ. Тэр өнөөдрийг хүртэл энергийн эмчилгээ хийсээр байна.

Тэр явдал надад гайхамшигтай боломж, туршлагуудыг нээн өгч, намайг өөрчилсөн. Тэр КҮТ [клиник үхлийн тохиолдол]-оос өмнө би мах их иддэг хүн байгаагүй ч, үүний дараа цаашид амьтны мах хэрэглэж чадахгүйгээ мэдсэн. Тиймээс би цагаан хоолтон болсон. Би байгаль орчноо үргэлж хүндэтгэдэг байсан ч тэр явдлын дараа энэ мэдрэмж бүр ч гүн болсон. Мөн энэ нь намайг бүх зүйлтэй, хүмүүстэй, бас бид бүгдийг бүтээсэн энэ хайртай холбох холбоосыг надад өгсөн. Бид хайрлагдсан учраас энд байгаа. Ягшмал сургаал биднийг тусгаарлаж буйг бодохоор гунигтай. Шашны ягшмал онол айдас суулгадаг. Биднийг тусгаарлах ёстой юу ч байхгүй. Зөвхөн айдас л тусгаарладаг. Учир нь бид бүгд холбоотой. Бид бүгд энэ гайхамшигт хайрын нэг хэсэг. Тиймээс бид ялгаандаа бус, харин ижил төстэй талдаа анхаарах хэрэгтэй.

Энэ нь үнэхээр бид энд зүгээр л бага сургуульд сурч байгаа гэсэн баталгаа болсон. Бидний жинхэнэ Гэр нөгөө ертөнцөд бий. Гэхдээ бидэнд энд үүрэг бий. Бид энд байх шалтгаан байгаа. Үүнийг хүн нэг бүр бидний зорилго юу болохыг ухамсартайгаар олж мэдэх хэрэгтэй. Энэ үзэсгэлэнт гаргийг хараад, дээд ухамсар оршдог гэдэгт яаж эргэлзэх билээ дээ? Энэ зүгээр л санамсаргүй үүсээгүй. Энэ бүтээлийн цаана ухаалаг ухамсар бий. Та зүгээр л түүнд өөрийгөө нээж, итгэх хэрэгтэй. Учир нь тэгвэл гайхамшигтай зүйлс тохиолддог. (Хитер Тештэй хамт чанагуух ертөнцөд)