ӨДӨР ТУТМЫН МЭДЭЭ-ний гол тойм – 2026 оны 10 дугаар сарын 3

Оросын Ерөнхийлөгч Владимир Путиний элч Кирилл Дмитриев 9-р сарын 28-нд [АНУ-ын] Вашингтон хотод Америкийн албаны хүмүүстэй уулзаж, Украин (Урейн) дахь дайныг зогсоох, дайны дараах АНУ-Оросын эрчим хүчний боломжит санаачилгуудыг хэлэлцжээ. АНУ-ын албаны хүн хэлэлцээрийг ажил хэрэгч болсон гэж тодорхойлжээ. (Reuters)

Их Британийн Далайн худалдааны ажиллагааны төв (UKMTO)-ийн мэдээлснээр, 9-р сарын 28-ны шөнө Ормузын хоолойд нэгэн хөлөг онгоц үл мэдэгдэх суманд оногдсон байж болзошгүй бөгөөд үүний дараа гал гарчээ. Галыг унтрааж, багийн гишүүд эсэн мэнд үлдэн, хөлөг аяллаа үргэлжлүүлсэн бөгөөд байгаль орчинд нөлөөлсөн тухай мэдээлэл гараагүй байна. (Fox News)

Жагсагчид 9-р сарын 28-нд [Германы] Берлин хотын төвөөр жагсаж, Оросын эзэлсэн [Украин (Урейн)-ы] Олешкийн оршин суугчдад хүмүүнлэгийн тусламж хүргэх, аюулгүй нүүлгэн шилжүүлэх зам гаргахыг уриалжээ. Зохион байгуулагчдын хэлснээр, тус хот болон ойр орчмын сууринуудад 200 орчим хүүхэд бүхий 6,000 гаруй хүн хүнс, ундны ус, эмийн ноцтой хомсдолд байна. Украин (Урейн)-ы иргэний хөдөлгөөн Виче Берлиний зохион байгуулсан жагсаалд оролцогчид Германы эрх баригчид болон олон улсын хамтын нийгэмлэгт хандаж, тусламж хүргэх, энгийн иргэдийг нүүлгэн шилжүүлэхийг зөвшөөрүүлэхийн тулд Орост шахалт үзүүлэхийг уриалжээ. (Ukrinform)

НҮБ-ын Йемений асуудал хариуцсан элч Ханс Грундберг 9-р сарын сүүлээр Оманд Хуситуудын ахлах хэлэлцээр хийгчтэй уулзаж, хурцадмал байдлыг цааш даамжрахаас сэргийлэх арга замыг хэлэлцсэнээ мэдэгджээ. Тэрээр 9-р сарын 29-нд хэлэхдээ, Хуситуудын Саудын Араб руу саяхан хийсэн халдлагууд, Баб-эль-Мандебийн хоолойн дагуух газар нутгийг эзэлсэн явдал, Улаан тэнгис дэх худалдааны хөлгүүдэд хийсэн халдлагууд дэлхийн худалдааны амин чухал замуудад заналхийлж байгааг анхааруулжээ. Тэрээр хөлөг онгоцнуудад хийж буй халдлагад НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөл анхаарал хандуулах ёстой гэсэн байна. (Fox News)

Орон нутгийн хэвлэл болон Телеграм сувгуудын мэдээлснээр, 9-р сарын 28-29-нд шилжих шөнө Оросын дроны довтолгооны үеэр [Украин (Урейн)-ы] Одесса хот орчмын нохой-хүмүүсийн асрамжийн газарт гал гарчээ. Орон нутгийн мэдээллийн хэрэгсэл болон асрамжийн газрын захирал Ольга Шилиминагийн нийтэлсэн бичлэгүүдэд тус газар шатаж буй нь харагдана. Захирлын мэдээлэлд үндэслэсэн дараагийн мэдээгээр, 10 муур-хүн, 3 нохой-хүн амь үрэгдсэн нь батлагджээ (Ukrainska Pravda, Suspilne)

Орос улс цэргийн довтолгоо хийвэл энгийн иргэдэд Литвагаас гарч, Польшид хүрэхэд нь туслах онцгой байдлын хамтарсан төлөвлөгөөг Литва, Польш улсууд боловсруулж байна. Нүүлгэн шилжүүлэх замууд хоёр улсыг холбосон хилийн зурвас болох Сувалкийн завсраар дайрах бөгөөд Польшийн Подляскийн бүс дамжин өнгөрөх коридор болно. Шаардлагатай бол эдгээр төлөвлөгөөнд Латви, Эстониос нүүлгэн шилжүүлэх энгийн иргэдийг ч хамруулж болно. (UNITED24 Media)

АНУ-ын засгийн газар Стратегийн газрын тосны нөөцөөсөө эрчим хүчний компаниудад 40 сая хүртэлх баррель газрын тос зээлүүлэх санал тавьж байгаагаа 9-р сарын 29-нд зарлажээ. Ирантай хийж буй дайнаас үүдсэн эрчим хүчний хангамжийн доголдлыг бууруулахын тулд 400 сая баррель газрын тос гаргах олон улсын тохиролцооны дагуу АНУ-ын нийлүүлэх сүүлийн хэсэг энэ саналд багтаж байна. (Reuters)

Хижаб заавал өмсөх журам, боловсролын зардлын өсөлт, улс төрийн хэлмэгдүүлэлтийг эсэргүүцсэн оюутны жагсаал дахин өрнөж буй энэ үед Ираны аюулгүй байдлын хүчнийхэн Иран болон бусад хотод эргүүл, шалган нэвтрүүлэх цэгүүдээ нэмэгдүүлжээ. Иран дахь эх сурвалжууд Фокс Ньюс Дижитал мэдээллийн хэрэгсэлд хэлэхдээ, аюулгүй байдлын ажилтнууд явган зорчигчдыг зогсоож, заримд нь нэгжлэг хийж, гар утсанд нь засгийн газрыг шүүмжилсэн гэж үзэх материал байгаа эсэхийг шалгаж байна гэжээ. (Fox News)

Ираны риал [үндэсний мөнгөн тэмдэгт]-ын ханш 9-р сарын 29-нд түүхэн доод түвшинд хүрч, 1 ам.доллар 2.5 сая гаруй риалтай тэнцжээ. Ингэснээр 27 хоногийн өмнө тогтсон 1 ам.доллар 2.2 сая риалтай тэнцсэн өмнөх доод түвшнийг давжээ. (Fox News)

Их Британийн засгийн газар 9 дүгээр сарын 27-нд 2027 оны 4-р сараас Ажлын байрны баталгаа хөтөлбөрөө өргөжүүлж, эрүүл мэндийн тэтгэмж авдаг, хөгжлийн бэрхшээлтэй, эсвэл удаан хугацаанд өвчтэй байгаа, шаардлага хангасан залууст сайн дурын үндсэн дээр түргэвчилсэн журмаар ажлын байр санал болгохоо мэдэгджээ. Оролцогчид зөвлөн чиглүүлэх үйлчилгээ болон сэтгэцийн эрүүл мэнд, санхүү, орон сууцны асуудлаар хэрэгцээндээ тохирсон дэмжлэг авна. Засгийн газар 6 сарын турш долоо хоногт 25 хүртэлх цагийн ажлын цалинг бүрэн санхүүжүүлж, оролцогчдод цалинтай ажлын туршлага хуримтлуулахад тусална. (Gov.uk)

Үл мэдэгдэх зэвсэгт этгээдүүдтэй мөргөлдөөн гарсан энэ үед Ираны эрх баригчид 9-р сарын 29-нд тус улсын зүүн өмнөд хэсгийн Ираншахр хотод танк, дрон болон аюулгүй байдлын албаны хэдэн арван машин байршуулсан гэж мэдээлжээ. Тулалдаанд хөнгөн болон хүнд зэвсэг, түүний дотор пуужинт гранат харвагч ашиглаж байсан гэсэн мэдээлэл гарсан тул тус хотын Гарибабадын бүс нутаг руу хүрэх замууд хаагджээ. Мөргөлдөөний шалтгаан тодорхойгүй хэвээр байгаа бөгөөд хүний амь эрсэдсэн, гэмтсэн эсэх, хохирлын талаар тэр даруй мэдээлэл гараагүй байна. (Fox News)

АНУ-ын ашгийн бус Хариуцлагатай анагаах ухааны эмч нарын хорооны мэргэжилтэн, доктор Ванита Рахман (веган) подкастад өгсөн ярилцлагадаа жин хасах зориулалттай GLP-1 [глюкагонтой төст пептид-1] эмийг шүүмжилж, бүхэл хүнсэнд тулгуурласан веган хооллолтыг дэмжжээ. Анагаах ухааны амьдралын хэв маягийн эмч эдгээр эмийн талаар сарын зардал нь 1,600 ам.доллароос давж болзошгүй өндөр өртөгтэй, гаж нөлөө түгээмэл, 2 жилийн дотор хэрэглэгчдийн 84% нь хэрэглэхээ зогсоодгийг онцолжээ. Доктор Рахман хоолны дуршлыг дарах нь сэтгэл хөдлөлөөс шалтгаалсан идэлт, хүнсний орчин зэрэг үндсэн шалтгааныг арилгадаггүйг онцолж, эрүүл мэндээ тогтвортой дэмжихийн тулд жимс, хүнсний ногоо, буурцагт ургамал, бүхэл үр тарианд суурилсан, эслэг ихтэй веган хооллолтыг зөвлөжээ. (Plant Based News)

Кофе нь кофейны сэргээх үйлчлэлээс гадна хүний биед санаанд оромгүй 7 янзаар нөлөөлж болохыг эрүүл мэндийн мэргэжилтнүүд тодорхойлжээ: 1. Зарим хүнд кофе уусны дараахан гэдэсний гүрвэлзэх хөдөлгөөнийг өдөөх; 2. Хүчил сөргөө үүсгэх, нүдний дотоод даралтыг түр нэмэгдүүлэх; 3. Зарим эмийн бие дэх үйлчлэлийг өөрчлөх; 4. Холестерины зарим үзүүлэлтийг эерэг болон сөрөг чиглэлд өөрчлөх; 5. Гэдэсний бичил биетнүүдтэй харилцан үйлчлэх; 6. Гемийн бус төмрийн шимэгдэлтийг хязгаарлах; 7. Уураг боловсруулах ферментийн ялгарлыг өдөөх (SciTech Daily)

Австралийн шинэ судалгаагаар гэрийн хэрэгцээнд борооны ус хуримтлуулах сав ашигладаг хүмүүсийн гуравны хоёр нь цуглуулсан усаа уудаг бөгөөд сорил хийсэн зарим саванд эрүүл мэндийн зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс давсан нянгийн ДНХ, хүнд металл агуулагдаж байжээ. Судлаачид шалгасан айл өрхүүдийн усны савны 10%-д сальмонелла, 13%-д кампилобактер зэрэг гэдэсний өвчин үүсгэгчийн ДНХ илрүүлсэн байна. Судлаачид борооны ус хуримтлуулах системээ тогтмол цэвэрлэж, арчлахыг онцолжээ.

(Earth.com)

Йемен дэх тулалдааны улмаас дүрвэсэн 180,000 гаруй хүн түр хоргодох газруудад бөөгнөрч, эрүүл мэндийн үйлчилгээний ачаалал нэмэгдсэнээр холер, улаанбурханы дэгдэлт гарч болзошгүй гэсэн болгоомжлол нэмэгдэж байна. ДЭМБ [Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага] эрүүл мэндийн 9 байгууламж эвдэрч сүйдэх юм уу халдлагад өртсөн гэж мэдээлжээ. Йеменд энэ онд холерын сэжигтэй 7,800 орчим тохиолдол, 22 нас баралт бүртгэгдсэн бол улаанбурхан өвчний тохиолдол 22,000д хүрчээ. Найдваргүй ус халдвар дамжих эрсдэлийг нэмэгдүүлж байна. (UN News)

[Японы] Токио хотод 9-р сарын 29-ний байдлаар 34 өдөр дараалан бороо орсон нь 1886 онд бүртгэл хөтөлж эхэлснээс хойших хамгийн урт хугацаа болжээ. Токиогийн төв хэсэгт 9-р сарын 28-ныг хүртэл 629 миллиметр бороо орсон нь 9-р сарын хэвийн хэмжээнээс бараг 3 дахин их байна. Эль-Ниньо үзэгдэл болон Номхон далайд тогтсон өндөр даралтын тогтолцоо намрын борооны фронтуудыг удаан хугацаанд тогтоон барьсан гэж Японы цаг уурын байгууллага мэдэгджээ. (Channel News Asia)

Эль-Ниньо 2026 оны халуун орны циклоны идэвхжилийг өөрчилж, Атлантын далайн хар салхийг сааруулан, Номхон далайн зүүн болон төв хэсэгт шуурга үүсэх нөхцөлийг бүрдүүлж байна. 9-р сарын 28 гэхэд Атлантын далайд халуун орны 8 шуурга үүссэн ч хар салхи үүсээгүй байна. АНУ-ын NOAA [Далай, агаар мандлын үндэсний удирдах газар] Номхон далайн экваторын зүүн хэсгийн гадаргын усны температур дунджаас 3°C-аас дээш хэмээр өндөр байгааг мэдээлжээ. (VTV / WBTV / NOAA)

Арктикийн мөсөн голууд хайлж, эргийн шугамыг өөрчилж байна. Nature Climate Change сэтгүүлд нийтэлсэн судалгаагаар 2000-2020 оны хооронд шинээр ил гарсан, эсвэл эх газраас тусгаарлагдсан 35 арал байгааг тогтоожээ. Мөсөн голууд татарснаар 2,500 орчим километр эргийн шугам мөн ил гарсан бөгөөд үүний 66% нь Гренландад байна. Оросын судлаачид 2015 оноос хойш 15 гаруй арал илрүүлжээ. (VietnamPlus)

9-р сарын 28-нд [Ау Лак (Вьетнам)-ын] Камауд хар салхи 10 гаруй айлын сууцыг гэмтээж, дээврийг нь хуулан, байшингуудыг нураажээ. Эрх баригчид тусламж үзүүлж, түр хоргодох байраар хангажээ. (VTV)

[АНУ-ын] Айова мужийн Маршалл тойрогт эрх баригчид амьтан-хүн өсгөн үржүүлэх газраас 379 амьтан-хүнийг аварсны дараа 9-р сарын 28-нд 2 хүнийг баривчилж, амьтан-бодгалийг хайхрамжгүй орхисон хэрэгт буруутгажээ. Босож зогсох гэж зүдэрч буй одой морь-хүний талаар шалгаж байсан шерифийн орлогчид тэжээлийн ноцтой дутагдлыг илрүүлж, бэлчээр нь хэт ашиглалтаас халцарсныг тогтоожээ. Аврагдсан амьтан-хүмүүсийг эмчлүүлэхээр Айовагийн Амьтан аврах холбоонд хүргэсэн байна. (Yahoo News)

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп 9-р сарын 29-нд захирамжид гарын үсэг зурж, холбооны байгууллагуудад хуульд тусгайлан зохицуулаагүй албан харилцаа болон бусад материал дахь “хиймэл оюун ухаан”, “AI” гэсэн нэршлийг “Супер оюун ухаан”, “SI” гэж солихыг үүрэг болгожээ. Үүнээс тусад нь технологийн салбарын удирдлагууд дотоод хяналт, аудит, шалгалтын талаар сайн дурын үүрэг амлалтуудыг тусгасан Супер оюун ухааны тухай Цагаан ордны тохиролцоонд гарын үсэг зуржээ. (Fox Business)

Энэтхэгийн Бангалорын био-инновацын төв болон Карнатака мужийн хөдөө аж ахуйн газар хамтран дотооддоо ургуулсан буурцагт ургамал, тухайлбал тагтаан вандуй, хар iшош, ногоон шош, бенгал шош ашиглан 6 төрлийн веган эрч хүч өгөх шахмал хүнс боловсруулж байна. Эдгээрт нэг төрлийн буурцагтай, холимог буурцагтай болон нэмэлт уурагтай хувилбарууд багтана. Нэг төрлийн буурцагтай 30 граммын шахмал хүнс бүр 4 орчим грамм уураг агуулна. (Plant Based News)

PETA [Амьтадтай ёс зүйтэй харьцдаг хүмүүс] нийгэмлэг [АНУ-ын] Висконсин мужийн Мадисон хотын 18 автобусанд тахиа-хүмүүсийн зурагтай сурталчилгаа байршуулж, цагаан хоолтнуудыг сүүн бүтээгдэхүүн, тахиа-хүмүүсийн өндөгнөөс татгалзан, веган хооллолтод шилжихийг уриалжээ. Тус аяныг жил бүрийн 10-р сарын 1-нд тэмдэглэдэг Дэлхийн цагаан хоолтны өдрийг угтан эхлүүлжээ. (PETA)

Их Британийн хос Элли, Жем (хоёул веган) [Испанийн] Мальоркад 85 зочинтой хуримаа тэмдэглэж, бүрэн веган цэсийг гол болгосон 3 өдрийн баяр зохион байгуулжээ. Зоогт олон төрлийн веган зууш, шар буурцгийн рагу соустай лазанья, веган бургер болон бусад хоол багтсан бөгөөд бүгдийг амьтан-хүний гаралтай бүтээгдэхүүнгүйгээр бэлтгэсэн байна. (VegNews)

16, 17 настай өсвөр насны хоёр хүүхэд [Испанийн] Дениагийн Монтго ууланд 3 орчим цаг явган аялсны дараа хоол, ус нь дуусаж, төөрчээ. Аликанте мужийн Гал түймэртэй тэмцэх нэгдсэн газар аврах нисдэг тэрэг, мэргэжлийн баг илгээн тэднийг олж, Дениагийн гал унтраах ангид эсэн мэнд хүргэсэн байна. (EuroWeekly News)

“Бяцхан Рег” хэмээх шар шувуу-хүн ер бусын хүнд сорилтыг даван туулсны дараа байгальдаа эргэн очжээ. Британи, Ирландыг тойрох уралдааны үеэр эргээс 113 километр зайд шар шувуу-хүн цэргүүдийн уралдааны дарвуулт завин дээр тамирдан унаж, дараа нь далайд удаа дараа унасан ч эргэн ирж байжээ. Аврагдаж, 6 долоо хоногийн нөхөн сэргээх эмчилгээ хийлгэсний дараа Рег тэнхэрч, эрх чөлөөтэй нисэн оджээ. (Daily Mail)

Ли Харкер хэмээх гүйлтийн тамирчин [Испанийн] Марина Альтагийн нохой-хүн аврах PAWS Xaló байгууллагад хөрөнгө босгож, үйл ажиллагааг нь таниулахын тулд Даниас Испанийн өмнөд хэсэг хүртэлх 4,500 километрийг 126 орчим хоногт туулж байна. Тэр хөл нь цэврүүтэж өвдсөн ч Францаар дайрсан сүүлийн 44.2 километрийн үе шатаа үргэлжлүүлжээ. Энэ сорилтыг эхлүүлснээс хойш түүний хөлийн 3 хумс унасан байна. Тус аян нь ялангуяа аврагдсан өндөр настай нохой-хүмүүсийг дэмждэг байна. (EuroWeekly News)

Өдрийн саруул ухааны эшлэл: “Үнэндээ бид бусдыг дэмжих үедээ өөрсдөө ч дэмжлэг авч байдаг. Бид бусдад туслах үед өөрсдөө ч тусламж авч байдаг.” – Японы Буддын шашны удирдагч, зохиолч, сурган хүмүүжүүлэгч Дайсаку Икэда (DaisakuIkeda.org)

Омар Перезийн клиник үхлийн тухай энэхүү цувралын өмнөх дугааруудад Омар охин Хлоегоо шалтгаан нь тодорхойгүй өвчнөөр алдсан тухайгаа ярьсан. 4 жилийн дараа уушгины хатгалгаа, үжил өвчний улмаас тэр хиймэл амьсгалын аппаратад оржээ. Омар манантай ертөнцөөр алхаж, тэнд Хлоетой дахин уулзан, гэр бүлийнх нь нохой-хүн Лила охин дээр нь ирэхийг харснаа өгүүлсэн. Дараа нь тэр шаналлаар дүүрэн газар байгаагаа мэдэрч, Хлоетой хамт байсан газартаа буцаахыг гуйжээ. Үүний дараа юу болсныг Омар огт санахгүй байв. Эмч нар түүний амьд үлдэх магадлалыг ердөө 10% гэж үзсэн бөгөөд эхнэр нь сэхээн амьдруулахгүй байх тухай баримт бичигт аль хэдийн гарын үсэг зурсан байжээ. Гэсэн ч Зул сарын баярын өдөр тэр эмнэлэгт сэржээ. Ярьж чадахгүй байсан Омар бичих зүйл өгөхийг дохиогоор хүсэв. Хүү нь самбар, маркер авчирч өгөхөд Омар үзэж туулсан бүхнээ, тэр дундаа Лилаг Хлоетой хамт харснаа бичжээ. Түүнийг гэртээ эргэж ирсний дараа л эхнэр нь Лила хүндээр өвдөж, Омарыг сэрэхийн өмнөх өдөр буюу Зул сарын баярын өмнөх үдэш өвдөлтгүйгээр амийг нь тасалсан тухай хэлсэн байна. Үүнийг мэдээд гэр бүлийнхэн нь бүгд уйлсан бөгөөд энэ нь тэдэнд болсон явдлын баталгаа болжээ. Харин Омар өөрт нь ийм баталгаа хэзээ ч хэрэг болоогүй гэж хэлдэг.

Эргэн ирснээсээ хойш Омар супермаркетаас эхлээд ажлын газар хүртэл өдөр тутмын орчинд тааралдсан хүмүүстэйгээ туршлагаа хуваалцах хүчтэй хүсэлтэй болжээ. Нас барсан хайртай хүмүүс нь дохио илгээсээр байдаг гэдэгт тэр итгэдэг. Тэд тэнд байгаа гэдгийг би та нарт 1,000-аас ч илүү хувь итгэлтэйгээр хэлж чадна. Тэд бидэнд маш олон дохио, бидний санамсаргүй давхцал гэж үзээд өнгөрөөдөг жижиг зүйлсийг илгээдэг. Санамсаргүй давхцал гэж байдаггүй. Тэд үүнийг зориуд хийж байдаг. Хлое өнгөрсний дараа миний амьдрал зорилгогүй болсон. Тэр явдлын дараа миний хувьд зорилго гэдэг нь туршлагаа хуваалцаж, бид хаашаа очих, хүүхдүүд маань, хайртай хүмүүс маань хаана байгаа тухай итгэл найдварын бяцхан үрийг суулгахыг хичээх явдал гэдгийг ойлгосон.

Миний уй гашуу байсаар байгаа. Гэхдээ одоо надад зүгээр нэг сүсэг бишрэлээс давсан тэр мэдрэмж, тэр найдвар бий. Энэ бол бидний очих өөр нэг газар байдаг гэсэн бодит итгэл үнэмшил юм. Омар охин Софиягаа өсөж торнихыг харж, хүү Майклтайгаа илүү их цаг өнгөрүүлж, эхнэртэйгээ аль болох удаан хамт байхыг хүсдэг. Тэр үхлээс айхаа больсон гэж хэлдэг. Хлоег дахин тэвэрч чадах болов уу гэж олон жил бодсоны эцэст тэр охиноо дахин тэвэрсэн, бас дахин уулзах мөч хүлээж байгаа гэдэгт итгэдэг. Тэр хүртэл түүнд амьдрах амьдрал, хуваалцах тэдний түүх бий. (Сандра Чамплейн - Бид үхдэггүй Юүтүб суваг)