ӨДӨР ТУТМЫН МЭДЭЭ-ний гол тойм – 2026 оны 3-р сарын 11

Ираны Ерөнхийлөгч Масуд Пезешкиан олон нийтээс уучлал хүсэж, хөрш орны нутаг дэвсгэрээс халдлага эхлээгүй бол довтолгоогоо зогсооно гэж амласан ч Персийн булан даяарх цохилтууд үргэлжилж, Персийн Булангийн хамтын ажиллагааны зөвлөлийн хэд хэдэн улсад пуужин, дроныг устган саатуулсаар байна. (Араб Ньюс)

Ирантай холбоотой пуужин, дроны довтолгооны улмаас Ормузын хоолойгоор танкерын хөдөлгөөн зогсож, даатгагчид хамгаалалтаа цуцалж буй энэ үед АНУ Персийн булангийн эрчим хүчний тээврийг тогтворжуулахын тулд далайн тээврийн алдагдлын дахин даатгалд 20 тэрбум хүртэл ам.доллар санал болгож байна. (Ройтерс)

Беларусын Ерөнхийлөгч Александр Лукашенко АНУ-тай харилцаагаа сайжруулах өргөн хүрээний хүчин чармайлтын хүрээнд 18 хоригдолд өршөөл үзүүлсэн ч хүний эрхийн байгууллагууд хэлмэгдүүлэлт үргэлжилж, улс төрийн шинэ хэргүүд гарч байна гэж анхааруулжээ. (AP Ньюс)

Бутан улс жинхэнэ, сэргээн тэтгэх аялал жуулчлалд үзүүлж буй амлалтынхаа төлөө 2026 оны Берлиний Олон улсын аялал жуулчлалын биржээс “Оны шилдэг товлосон газар – Дэлхийн туршлага” шагналыг хүртсэн бол, Номхон далайн бүсийн аяллын зохиолчдын холбооноос тус улсад экологийн болон тогтвортой аялал жуулчлалын манлайллын Алтан шагналыг олгожээ. (Куэнсэл)

Ойрх Дорнод дахь мөргөлдөөн үргэлжилж буй энэ үед Хойд Арабын Апостолын Викариатын Хамба лам Альдо Берарди Христийн болон Лалын шашинтнуудыг Их мацаг болон Рамадан сарын үеэр залбиралд нэгдэж, энх тайвныг эрэлхийлэн, эвлэрлийг бий болгогчид болохыг уриалжээ. (Ватикан Ньюс)

Интерполын есөн улсыг хамарсан нэг жилийн ажиллагааны үр дүнд 65 хүүхдийг аварч, 60 сэжигтнийг баривчилсан бөгөөд хил дамнасан уялдаа холбоотой мөрдөн шалгалт, олон жилийн хүчирхийллийн архивыг ашиглан олон жил танигдаагүй хохирогчдыг илрүүлж, хүүхдийн бэлгийн мөлжлөгийн материал үйлдвэрлэн, түгээдэг сүлжээг таслан зогсоожээ. (UPI)

Их Британийн Эрүүл мэндийн аюулгүй байдлын агентлаг цереулид хорт бодисоор бохирдсон нярайн сүү хэрэглэсний дараа өвчилсөн 60 гаруй нярайн тохиолдлыг шалгаж байгаа бөгөөд уг бохирдол Nestlé, Danone-д хүнсний орц нийлүүлдэг тосон найрлагаас үүдэлтэй нь тогтоогджээ. (Скай Ньюс)

HPV [Хүний хөхөнцөр вирус] нь арьс шууд хүрэлцэх эсвэл алчуур, сахлын хутга зэрэг хувийн хэрэглэлийн зүйлсийг хуваалцсанаар дамжин үү үүсгэдэг. (Бах Май tмнэлгийн) доктор Ву Ти Дун HPV 16, 18 зэрэг өндөр эрсдэлтэй омгууд нь умайн хүзүү болон шулуун гэдэсний хорт хавдар үүсгэж болзошгүйг анхаарууллаа. Ихэнхдээ хоргүй боловч үү нь хурдан тархдаг бөгөөд өөрөө буруу арчилбал хүчтэй өвдөлт, халдвар үүсгэдэг. Мэргэжилтнүүд сорви тогтох, дахих эрсдэлийг сэргийлж, бүрэн арилгахын тулд CO2 лазер, криотерапи (хөлдөөх эмчилгээ) зэрэг эмнэлгийн аргыг зөвлөж байна. (Түөй Трэ)

Биеийн хэвийн бус үнэрүүд нь далд архаг өвчин болон дотоод эрхтний үйл ажиллагааны алдагдлыг илтгэдэг. Мэргэжилтнүүдийн анхааруулснаар, ялзарсан алим шиг үнэр нь чихрийн шижингийн кетоацидоз хүндэрснийг, аммиакийн үнэр нь бөөрний дутагдлыг, исгэлэн үнэр нь ходоодны эмгэгийг илтгэнэ. Ялангуяа 40-өөс дээш насныханд бодисын солилцоо удаашрахын хэрээр 2-ноненаль [биохимийн] хуримтлагдаж “настны үнэр” үүсэх нь элбэг байдаг. Эдгээр үнэрийн анхааруулах дохиог эрт таних нь дотоод эрхтний гэмтэл, бодисын солилцооны асуудал, эмэгтэйчүүдийн ноцтой өвчнийг хүндрэхээс нь өмнө илрүүлэхэд чухал юм. (Соха)

Ау Лак (Вьетнам)-ын Эрүүл мэндийн яам Herbitech брэндийн зөрчилтэй 700 гаруй хүнсний нэмэлтийг, үүний дотор хүүхдэд зориулсан түгээмэл бүтээгдэхүүнүүдийг багтаан, яаралтай татан авахыг үүрэг болголоо. Албаны хүмүүс тус компанийн хуурамч бүтээгдэхүүн, хуурамчаар үйлдсэн шинжилгээ, татварын зөрчлийг дурдан, эдгээр аюултай, чанаргүй бүтээгдэхүүнийг хэрэглэгчдэд хүргэхээс сэргийлэхийн тулд орон даяар шалгалт хийхийг уриалжээ. (Лао Дон)

Кенийн Найроби хотод аадар борооны улмаас гол халин үерлэж, гэнэтийн үерт 23 хүн амиа алдлаа. Гамшгийн улмаас автомашинууд урсаж, гол нисэх буудлын нислэгүүд саатан, цахилгаан тасалдсан бөгөөд цэргүүд аврах ажиллагаанд тусалж байна. (Ройтерс)

[АНУ-ын] Мичиган мужийн баруун өмнөд хэсгийг олон дахин хар салхи, хүчтэй салхи дайрсны улмаас дөрвөн хүн амиа алдаж, хэд хэдэн хүн бэртжээ. Захирагч Гретчен Уитмер их хэмжээний сүйрэл, цахилгаан тасалдлыг үнэлж байгаа энэ үед мужийн онцгой байдлын төвийг идэвхжүүлжээ. (ФОКС 2 Детройт)

Хиймэл дагуулын зургуудаар Антарктидад далайн мөс эрт нурж буй нь өд сөд нь гуужиж буй хаан оцон шувуу-хүмүүст ноцтой аюул учруулж байгааг харуулжээ. Уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй мөсний алдагдал нь эмзэг шувуу-хүмүүсийг шинэ өд нь бүрэн ургахаас өмнө хүйтэн ус руу ороход хүргэж, улмаар тоо толгой нь цөөрөхөд нөлөөлж болзошгүй байна. (Phys.org)

[АНУ-ын] Лос-Анжелес хотын өмнөд хэсэгт амьтан-хүн аврах сайн дурын ажилтнууд хогийн уутанд хаягдсан, ноцтой хүчирхийлсэн шинжтэй үхсэн муур-хүмүүс, нохой-ардыг олсноо мэдээлсэн нь амьтан-хүнийг хамгаалах хуулийн хэрэгжилтийг чангатгахыг шаардсан уриалга гаргахад хүргэжээ. (Нью-Йорк Пост)

Зимбабве улс Олон улсын Амьтдын сайн сайхны сан [IFAW] болон Зимбабвегийн Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн, зэрлэг амьтдын удирдлагын газрын хэрэгжүүлж буй Хванге–Матетси–Замбези хамгаалалтын бүсэд зэрлэг амьтан аврах, байгаль хамгаалагчдын чадавхыг нэмэгдүүлэх, амьдрах орчныг хамгаалахад зориулан Нидерландын Посткод Лотерей байгууллагаас 1 сая еврогийн буцалтгүй тусламж авчээ. (IFAW)

Их Британид эрвээхэйн тоо огцом буурсаар буй энэ үед Хааны цэцэрлэгжүүлэлтийн нийгэмлэг болон Зэрлэг амьтдын сан цэцэрлэгчдийг навч мэрэх зарим явдлыг тэвчиж, пестицидгүй аргаар хүр хорхойг эрвээхэй болон хөгжих боломж олгон, цөөрч буй зүйлүүдийг хамгаалж, цэцэрлэгийн биологийн олон янз байдлыг илүү өргөн хүрээнд дэмжихийг уриалжээ. (Гардиан)

Солонгосын Шинжлэх ухаан, технологийн дэвшилтэт хүрээлэн [KAIST] болон АНУ-ын Номхон далайн үндэсний баруун хойд лабораторийн шинэ шинжилгээгээр өнөөгийн дэлхийн нүүрсхүчлийн хийн ялгаруулалт жилд 37 гигатонн орчим байгаа нь Дэлхийн жилийн аюулгүй хязгаараас хоёр дахин их байгаа тул нүүрстөрөгчийг арилгах ажлыг яаралтай түргэтгэх шаардлагатай байгааг онцолжээ. (Phys.org)

Мексикийн Веракрус мужийн эрэг дагуу газрын тос асгарч, наран шарлагын газруудад хатуурсан давирхайлаг үлдэгдэл хуримтлагдсан бөгөөд оршин суугчид цэвэрлэгээ эхлүүлж байх зуур албаны хүмүүс тос асгарсан шалтгааныг мөрдөн шалгаж, төрийн өмчит Пемекс компани хариуцлагаа няцааж байна. (Ройтерс)

[АНУ-ын] Калифорни мужийн өсвөр настан Эмили Лин (веган идэвхтэн) сургуулийнхаа дүүрэгтэй хамтран ажилласнаар өөрийн болон бусад сургуулиудад веган, цагаан хоолны үдийн сонголт, малын бус сүү нэвтрүүлж чаджээ. Friends of the Earth ашгийн бус байгууллагаас түүний авч чадсан 4,000 ам.долларын буцалтгүй тусламжаар эрүүл мэнд, оролцоог дэмжихийн тулд веган шаржигнуур тахиа, бөөрөнхий мах зэрэг бүтээгдэхүүнийг санхүүжүүлжээ. (Сан Габриель Валли Трибюнь)

Веган сүү үйлдвэрлэгч Oatly компани [Шведийн] Ландскруна дахь үйлдвэрээ өргөтгөн, тухайн үйлдвэрийн жилийн хүчин чадлыг 33%-иар нэмэгдүүлж, жилд 200 сая литр үйлдвэрлэх зорилт тавьжээ. Энэхүү шинэчлэл нь Европ дахь овьёосны ундааны эрс өсөж буй эрэлтийг хангахын зэрэгцээ уур амьсгалд үзүүлэх нөлөөг бууруулахыг чухалчилж байна. (Сийкин Альфа)

HBO Max Asia-гийн “Тайландын гудамжны хоол: хадгалагдсан шилдэг нууц” цуврал баримтат кино Тайландын эртний веган, цагаан хоолны уламжлалыг судлан үзүүлжээ. Тус нэвтрүүлэг орчин үеийн тогтвортой байдал, соёлын өвийг дэмждэг амьтан-хүний махгүй, түүхэн хоолнуудыг онцолсон байна. (Плант Бэйсд Ньюс)

Тэтгэвэрт гарсан грейхаунд үүлдрийн нохой-хүн Блэйк Их Британийн Тэжээвэр амьтны цусны санд ховор, “нийтэд тохирох” цус хандивласнаар 30 гаруй амийг аварчээ. Түүний долоон удаагийн хандив яаралтай цус сэлбэхэд амин чухал хувь нэмэр оруулсан бөгөөд улс даяар нохойн цусны донорын байнгын хэрэгцээ маш өндөр байгааг харуулж байна. (BBC)

[Испанийн] Бенитатшелл тосгоны албаны хүмүүс иргэний хамгаалалтын 16 сайн дурынхныг Дотоод хэргийн яамны Хүндэт медалиар шагналаа. Эдгээр баатрууд Валенсиа мужийн 2024 оны аюулт DANA үерийн хямралын үеэр үзүүлсэн чухал аврах ажиллагаа болон хангамж хүргэлтийнхээ төлөө тус шагналыг хүртсэн байна. (ЕвроУикли Ньюс)

Лионхартс төсөл Шинэ Зеланд дахь одоо хаагдсан Kamo зэрлэг амьтны дархан цаазат газрыг худалдан авснаар нүүлгэн шилжүүлэх боломжгүй байсан ахмад настай таван арслан-хүнийг унтуулахаас аварчээ. Тус газар одоо олон нийт нэвтрэх эрхгүй, хувийн тэтгэврийн амралтын орчин болон ажиллаж байгаа бөгөөд амьтан-хүмүүсийн цаашдын асаргаанд зориулсан олон нийтийн санхүүжилт үргэлжилж байна. (Стар)

Өдрийн гэгээрүүлэх эшлэл: “Иш, мөчир, навчтай мод ганц үндэстэй байдаг бөгөөд тэр үндсийг огтолбол бүх хэсэг нь хатаж гандана. Үүнтэй адил сэтгэлийн үндсийг тасалбал сансрын хүрдний [төрөх, үхэх, дахин төрөх төгсгөлгүй мөчлөг]-ийн навч нахиа хатаж хагдарна.” – Төвдийн Буддын шашны Хүндэт Гэгээрсэн Их Багш Наропа (цагаан хоолтон) (Ганга мөрний дундад зам мөр Махамудра)

Би: “Ингээд л боллоо, би үхэж байна.” гэж дотроо бодож байснаа санаж байна. Юу ч мэдрэхгүй, нэг талаар үүнийг хүлээн зөвшөөрч байсан. Тэр мөчид үнэхээр чухал зүйл нь зөвхөн энэрэл, хүмүүс байсан бөгөөд эд материал огт чухал биш байсныг би санаж байна. Крис Китогийн клиник үхлийн тохиолдлын 2-ын 1-р хэсэгт Америкийн үл хөдлөх хөрөнгийн мэргэжилтэн Крис Кито 23 насандаа анафилаксын улмаас нас барж, талийгаач өвөө нар нь ажил нь дуусаагүй тул Дэлхийд буцах ёстой гэж хэлсэн талаар хуваалцаж байна.

Крис Нью-Йоркийн Лонг-Айлендад ах дүү гурвын болон өсжээ. Хоёр настайд нь гэр бүлийнхэн нь түүнийг газрын самар, модны самарт хүчтэй харшилтайг мэджээ. Хүүхэд нас болон залуу насныхаа эхэн үед тэр самраас маш болгоомжтой зайлсхийж, хэзээ ч харшлын ноцтой урвал илэрч байгаагүй аж. 23 насандаа Крис үл хөдлөх хөрөнгийн чиглэлээр ажиллахаар Лос-Анжелес руу нүүсэн бөгөөд тэнд хэнийг ч таньдаггүй байв.

Нэгэн ням гарагийн орой Крис төрсөн өдрийн үдэшлэгт очихдоо архи уугаагүй, бүрэн эрүүл саруул байлаа. Тэнд жирийн шоколадтай бялуу мэт харагдах зүйлээр дайлжээ. Би бялуунаас жаахан хэсгийг амандаа хиймэгцээ, “амт нь нэг л сонин байна даа, түр хүлээгээрэй, энд газрын самар байна, нэг юм буруу байна.” гэж бодсоноо л санаж байна. Бүх зүйл маш хурдан болсон, би яг юу болохыг ч ойлгоогүй. Тэгээд “хөөх, энэ чинь газрын самар уу даа.” гэж бодсон. Би үнэхээр байсан эсэхийг нь сайн мэдэхгүй байв. Дараа нь шалгаад үзтэл, тийм ээ, бялуунд газрын самар байсан. Тэгээд би үдэшлэгээс гараад явсан. Би гэртээ харьсан, бүх зүйл бүрэн хэвийн байсан. Тэр үед магадгүй оройн 9:30, 10:00 цаг орчим байсан байх. Гэртээ ирээд хоёр ширхэг Benadryl [харшлын эм] уучхаад хэвтсэн. Гэрэл унтраалттай, орон дээрээ 15, 20 минут орчим хэвтэж байлаа. Тэгээд “би таагүй байна” гэж бодсон. Надад халууцаж байгаа мэт санагдсан. Бие бага зэрэг загатнаж байсан. Нэг л биш байсан. Миний биеийн хими унтарсан мэт санагдсан. Би толины гэрлийг асаагаад, харахад тэр мөч үнэхээр хүчтэй мэдрэмж төрүүлснийг санаж байна. Тэр үед л ямар нэг ноцтой зүйл үнэхээр болсон байж магадгүй гэж анх мэдэрсэн. Би бүхэлдээ улайчихсан байсан. Хүзүү, нүүр, гар, суга, бүх биеэр минь тууралт гарсан байсан тул “за, энэ арай ноцтой юм байна.” гэж бодсон.

Крис EpiPen [харшлын онц байдлын эм]-ээ хайсан ч хэдэн сарын өмнө хугацаа нь дууссаныг олж мэджээ. Анафилаксийн байдал маш хурдан хүндэрчээ. Тэр үед би харьцангуй зүгээр байсан, дараа нь өвдөж эхэлсэн, тэгээд гэнэт бүх зүйл маш хурдан улам дордсон юм шиг санагдсан. Миний туулж байсан зүйл нь анафилакс байсан, тэр үеэс л байдал хурдтай даамжирсан. Дараа нь амьсгалахад улам хэцүү болсон. Тэгээд би сандарч эхэлсэн. Дараа нь нүдэнд минь цус хураад, улайлт улам тодорсон. Тэгээд би: “Би амьсгалж байна уу? Миний хоолой боогдож байна уу?” гэж бодов. Яг тийм зүйл болж байсан бөгөөд анафилаксийн үед миний хоолой боогддог байсан.

Биеийн байдал нь муу байсан ч Крис ням гарагийн орой зам түгжрэлгүй үед ердөө 15-20 минутын зайтай эмнэлэг рүү өөрөө машин барьж явахаар шийджээ. Жолоо барьж явахдаа би “энэ эпинефринийг хэрэглэхээсээ өмнө хэр хол хүрч чадах бол” гэж бодож байснаа санаж байна. Эпинефрин хэрэглэсний дараа өөр хөдөлгөөний чадвар бараг үлддэггүй. Ер нь хөдөлж чаддаггүй. Машин барьж ч чадахгүй. Тиймээс: “аль болох ойр очъё.” гэж бодсон. Тэгээд би жолоодоод л, жолоодоод л байсан. Ингээд эмнэлэгт хүрсэн. Би машинаа оруулаад, бүдэрч ганхан буусан. Гарт минь түрийвч байсан. Тэр үед амьсгалах үнэхээр маш хэцүү болсон байлаа. Би бүхэлдээ улайсан байсан. Ширээний ард байсан сувилагч над руу хараад, “танд үнэмлэх байна уу?” гэж асуусан. Би үнэмлэхээ гаргах гэж гараа хөдөлгөж байсан ч чадаагүй гэдгээ санаж байна. Тэгээд би унах шахан бөхийж, тэр сувилагч сандлаасаа ухасхийн боссон. Нөгөө сувилагч тойрч ирээд, тэд намайг барьж, дотогш авч явсан.

Хэдхэн хормын дотор Крисийг яаралтай тусламжийн өрөөнд оруулжээ. Сувилагчид түүнийг орон дээр өргөж тавиад, шуурхай ажиллаж эхлэв.

Тэд цамцыг нь хайчилж, амь нас аврах эмчилгээг эхлүүлэв. Тэр үед түүний хэлснээр, бие нь авах ёстой хүчилтөрөгчийнхөө ердөө арав орчим хувийг л авч байжээ. Эмч над руу хараад: “Надад үнэхээр харамсалтай байна. Би таны амийг аварч чадахгүй. Эпинефрин үйлчлэхгүй байна.” гэсэн. Заримдаа анафилакс ингэж их хүндэрдэг тул зогсоох боломжгүй болдог. Буцаах боломжгүй болдог, тэд ч зогсоож чадаагүй. Миний биед хүчилтөрөгч байхгүй болсон. Амьсгал минь боогдож байв. Би: “Ингээд л боллоо, би үхэж байна.” гэж дотроо бодож байснаа санаж байна. Юу ч мэдрэхгүй, нэг талаар үүнийг хүлээн зөвшөөрч байсан.

Тэр мөчид үнэхээр чухал зүйл нь зөвхөн энэрэл нигүүлсэл, хүмүүс байсан бөгөөд эд материал огт чухал биш байсныг би санаж байна. Би энд эмнэлгийн орон дээр хүн бүрээс хол хэвтэн, үхэж байсан. Тэр мөчид бүх зүйл маш хурдан тун тодорхой болдог. Тэнд хэвтэж байхдаа туйлын их баясал, амар амгалангийн эрчим мэдрэгдэж байсныг санаж байна. Тэгээд ингээд л боллоо, би дууслаа, эндээс явж байна гэсэн мэдрэмж төрсөн. Тэр үед би бие дотроо байгаагүй, явчихсан байсан мэт санагдсан.

Дараа нь болсон зүйл түүний амьдралыг үүрд өөрчилсөн гэж Крис хэлж байна. Талийгаач болсон хоёр өвөө минь тэр үед над дээр ирснийг би санаж байна. Тэд маш тодорхойгоор: “Чи болохгүй. Одоо чиний цаг биш. Чамд хийх ажил бий. Чи буцах ёстой.” гэж хэлсэн. Крис Китогийн клиник үхлийн тохиолдлын 2-ын 2-р хэсгийг маргааш хүлээн авч үзээрэй. (Антони Чене продакшн)