ӨДӨР ТУТМЫН МЭДЭЭ-ний гол тойм – 2026 оны 10-р сарын 4

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп 9-р сарын 30-нд Иран улстай хийж буй дайн “маш хурдан” дуусна гэж мэдэгдэж, АНУ цэргийн цохилт өгөх үү, эсвэл Ирантай тохиролцоонд хүрэх үү гэдгээ удахгүй шийднэ хэмээн анхааруулжээ. Тэрээр Ираны армийг устгаж, эдийн засгийг нь ихээхэн сулруулсан гэж баталсан байна. Тэрээр мөн АНУ Ормузын хоолойг бүрэн хянаж байгаа бөгөөд өмнөх 3 хоногт тус хоолойгоор тээвэрлэсэн газрын тосны хэмжээ түүхэн дээд түвшинд хүрсэн гэж мэдэгджээ. (Fox News)

Солонгосын цэрэггүй бүсэд 9-р сарын 21-нд мина дэлбэрч, Өмнөд Солонгосын 3 цэрэг шархдан, нэг нь тавхайгаа алдсантай холбогдуулан Өмнөд Солонгос 9-р сарын 30-нд Хойд Солонгосоос уучлал гуйхыг шаарджээ. АНУ тэргүүлдэг НҮБ-ын командлалын мэдээлснээр, хамтарсан мөрдөн шалгалтаар Цэргийн зааглах шугамын Өмнөд Солонгосын талд Хойд Солонгосын ажиллагаатай явган цэргийн эсрэг мина байсныг тогтоож, гал зогсоох хэлэлцээрийг зөрчсөн гэж дүгнэжээ. Өмнөд Солонгос үе шаттай хариу арга хэмжээ авахаа анхааруулсан бол Хойд Солонгосын удирдагч Ким Жон Уны дүү Ким Ё Жон уг буруутгасан явдлыг няцааж, Хойд Солонгосын цэргүүд хэзээ ч хил давж байгаагүй гэж мэдэгджээ. (Tuổi Trẻ)

Канадын Торонто хотод 9-р сарын 29-нд болсон Энх тайванд хүрэх замууд бага хурлын үеэр 50 улс, 4 байгууллага Торонтогийн амлалтад гарын үсэг зурж, Украин (Урейн)-ы олзлогдсон цэргүүд, хууль бусаар хоригдсон энгийн иргэд болон Оросын хулгайлан авч явсан хүүхдүүдийг буцаахыг уриалжээ. Уг амлалтад эзлэгдсэн нутаг дэвсгэр дэх украин (урейн) хүүхдүүдийг Орос улс албадан цэрэгжүүлж байгааг мөн буруушаажээ. Бага хурлын үеэр Украин (Урейн)-ы Нийгмийн бодлогын сайдын мэдээлснээр, 114,000 гаруй украин (урейн) хүн сураггүй алга болж, 2 жилийн өмнөх 42,000 орчим хүнээс өссөн байна. Украин (Урейн)-ы эрх баригчид Орос, Беларусь болон эзлэгдсэн нутаг дэвсгэрт украин (урейн)-чуудыг хорьж буй 300 гаруй газрыг мөн тогтоосон бөгөөд Олон Улсын Улаан загалмайн хороо эдгээрийн алинд ч нэвтрэх боломжгүй байна. Албаныхан олон улсын хамтын ажиллагааг тасралтгүй үргэлжлүүлэх, шинэ технологи ашиглах, гуравдагч орнуудаар зуучлуулах, буцаж ирсэн хүүхдүүдийн нөхөн сэргээлтэд дорвитой дэмжлэг үзүүлэхийг уриалжээ. (The Kyiv Independent, UNITED24 Media)

Оросын Гадаад хэргийн сайд Сергей Лавров ОХУ болон АНУ элчин сайдын яамд болон бусад дипломат төлөөлөгчийн газрынхаа үйл ажиллагаанд тулгарч буй бэрхшээлийг шийдвэрлэх хэлэлцээр хийхээр хийхээр төлөвлөж байна гэж мэдэгджээ. Тэрээр АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга Марко Рубиотой удахгүй хэлэлцээр хийхээр тохиролцсон боловч тов, байршлыг хараахан шийдээгүй гэж мэдэгдсэн байна. (The New Voice of Ukraine)

Израилын албаныхны мэдээлснээр, [Арабын Нэгдсэн Эмират Улсын] Дубай хотоос [Израилын] Тель-Авив хүрэх Флайдубайн FZ1073 нислэгийн туслах нисгэгч онгоцны даргыг хутгалж, онгоцыг сүйрүүлэхийг завдсан гэх хэргийн дараа 9-р сарын 30-нд онгоц чиглэлээ өөрчлөн [Саудын Арабын] Табук руу нисжээ. Онгоц 30 хүрэхгүй секундэд бараг14,000 тохой [4,267 метр] доошилсны дараа зорчигчид болон багийнхан туслах нисгэгчийг барьж тогтоосноор онгоцонд явсан Флайдубайн өөр 2 нисгэгч онгоцыг аюулгүй газардуулжээ. Арабын Нэгдсэн Эмират Улсын эрх баригчид 10-р сарын 1-нд мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулахыг тушаасан бол Флайдубай үйлдлийн сэдэл тодорхойгүй хэвээр байгааг мэдэгдэж, таамаг дэвшүүлэхгүй байхыг уриалжээ. (Al Jazeera)

[АНУ-ын] Теннесси мужид цаазаар авах ял сонссон 50 настай хоригдол Криста Пайкийг 9-р сарын 30-нд үхлийн тариагаар цаазлах оролдлого амжилтгүй болж, амийг нь аврахаар эмнэлэгт хүргэсэн гэж өмгөөлөгч нь мэдээлжээ. Хатагтай Пайк 19 настай Коллин Слеммерийг хөнөөсөн хэргээр 1996 онд цаазаар авах ял сонсжээ. Теннесси мужийн захирагч Билл Ли хараат бус шалгалт явуулахыг тушааж, мужид энэ онд хийхээр товлосон сүүлчийн цаазын ялын гүйцэтгэлийг түдгэлзүүлсэн байна. (BBC)

Кплерийн мэдээллээр, Ормузын хоолойгоор тээвэрлэж буй түүхий газрын тосны хэмжээ дайны өмнөх түвшиндээ эргэн хүрч, 9-р сарын 28-наар дууссан 7 хоногт өдөрт дунджаар 13.5 сая баррель болжээ. Гэвч боловсруулсан түлшний тээвэрлэлтийн хэмжээ дайны өмнөх түвшний тавны нэгээс ч бага хэвээр байгаа нь дэлхий даяарх түлшний хомсдол, АНУ-ын дизель түлшний үнийн түүхэн өсөлтөд нөлөөлж байна. АНУ-ын цэргийн хамгаалалт, танкер хоорондын шилжүүлэн ачилт, хоолойг тойрсон дамжуулах хоолойнууд түүхий газрын тосны экспортыг хадгалахад тусалсан ч Ираны халдлага, байлдаан дахин сэргэх эрсдэлээс үүдэн нийлүүлэлт эмзэг хэвээр байна. (CNBC, Kpler)

Герман улс эрчим хүчний тусламжийн хүрээнд [Германы] Лубмин дахь 84 мегаваттын дулааны цахилгаан станцыг Украин (Урейн) руу шилжүүлэхээр төлөвлөж байгааг Германы бизнесийн Хандельсблат сонин 9-р сарын 29-нд мэдээлжээ. Нафтогаз Украин хийн компани ирэх саруудад уг байгууламжийг задлан, хэсэгчлэн тээвэрлэх ажлыг зохион байгуулахаар төлөвлөж байгаа бөгөөд задлах зардал нь 4.5 сая евро болно гэж тооцоолжээ. (The New Voice of Ukraine, Handelsblatt)

3 тэрбум гаруй хүн шаардлага хангасан орон байргүй, тэдний дотор 1 тэрбум гаруй хүн албан бус суурьшлын бүс болон ядуусын хороололд амьдарч байгааг НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Антониу Гутерриш 10-р сарын 5-ны Дэлхийн амьдрах орчны өдөрт зориулсан илгээлтдээ дурджээ. Тэрээр орон сууцанд хөрөнгө оруулах нь ядуурал, тэгш бус байдлыг бууруулж, уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох чадварыг бэхжүүлэн, хүн бүрийг хамарсан нийгмийг дэмжинэ гэдгийг онцолжээ. Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Гутерриш хөгжиж буй орнуудын орон сууцны хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэхийн тулд засгийн газрууд уялдаатай ажиллаж, олон улсын санхүүжилтэд шинэчлэл хийхийг уриалан, орон сууцыг нийтийн сайн сайхны төлөөх зүйл гэж үзэхийг хүсжээ. (Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага)

Морь-хүмүүсээр хөллөсөн жуулчны тэрэгнүүдийг орлуулах боломжтой, 45,000 еврогийн цахилгаан тэрэгний туршилтын загварыг 9-р сарын 28-нд [Испанийн] Майоркагийн Пальма хотод танилцуулжээ. Орон нутгийн тэрэгчдийн холбоотой хамтран бүтээсэн уг загвар уламжлалт үзэмжийг хадгалсан бөгөөд нэг цэнэглэлтээр ойролцоогоор 160 километр явах буюу 14 цаг ажиллах боломжтой байхаар тооцоолжээ. 10 гаруй тэрэгчин энэ загварыг ашиглах хүсэлтэй гэж бүртгэгдсэн ч 2027 онд нэвтрүүлэх эсэх нь зохицуулах байгууллагын зөвшөөрөл болон орон нутгийн дүрмийн өөрчлөлтөөс хамаарна. (EuroWeekly News)

АНУ-ын хавдрын эмч, доктор Андре Анри Гой овьёосны зутанг өглөөний хямд төсөр хоол болгон зөвлөж, нийлмэл нүүрс ус, уусдаг эслэг нь гэдэсний ашигтай бактерийг тэжээснээр үрэвслийг бууруулж, дархлааны үйл ажиллагааг дэмжих боломжтой нэгдлүүд үүсгэдэг гэжээ. Гэдэсний бичил биетний эрүүл орчин нь гэмтсэн эсүүд эрүүл мэндэд ноцтой эрсдэл учруулахаас өмнө дархлааны тогтолцоо тэдгээрийг илрүүлж, нөхөн сэргээхэд тусалдаг. Тэрээр үл исэлдүүлэгч авахын тулд жимсгэнэ, эсвэл эрүүл тос авахын тулд хушга, чиа үр, бүйлс нэмэхийг зөвлөжээ. (VnExpress)

Ау Лак (Вьетнам)-ын хүүхдийн эмч, доктор Нгуень Хыу Бао Хань эцэг эхчүүдэд утаа манантай өдрүүдэд хүүхдийг гадаа гаргахаас өмнө Агаарын чанарын индекс [AQI]-ийг шалгахыг зөвлөжээ. Тэрээр бага насны хүүхдүүдийн амьсгалын тогтолцоо хөгжиж байгаа учраас агаарын бохирдолд онцгой мэдрэмтгий байж магадгүй гэжээ. Тэрээр гадаа удаан хугацаагаар идэвхтэй хөдөлгөөн хийхийг хязгаарлах, сайн таарсан амны хаалт зүүх, гэрт болон гадаа утаа, тоосноос зайлсхийх, дотоод орчныг цэвэр байлгах, шинж тэмдгийг ажиглахыг зөвлөжээ. (VnExpress)

Хавдар судлалын олон улсын агентлагийн шинэ дүн шинжилгээгээр, 2024 онд дэлхий даяар халдварын улмаас хавдрын 2.3 сая шинэ тохиолдол үүссэн нь нийт тохиолдлын ойролцоогоор 12%-ийг эзэлжээ. Хеликобактер пилори, ХПВ [хүний хөхөнцөр вирус], элэгний В вирус, Эпштейн-Баррын вирус, элэгний С вирус гэсэн 5 үүсгэгч халдвартай холбоотой хавдрын дийлэнхийг үүсгэсэн нь илрүүлэг, эмчилгээгээр урьдчилан сэргийлэхийн ач холбогдлыг харуулж байна. (New York Post)

Энэтхэгт сүүлийн 10 гаруй жилийн хамгийн хуурай муссоны улирал тохиожээ. Эль-Ниньогийн цаг агаарын үзэгдэл Энэтхэг даяарх хур тунадсыг бууруулснаар 6-9-р сар хүртэлх улирлын хур тунадас дунджаас 12.6%-иар бага байжээ. (Reuters)

[Индонезийн] Зүүн Ява дахь Семеру галт уул лхагва гарагийн орой дахин дэлбэрчээ. Орон нутгийн цагаар 9-р сарын 30-ны 23:47-д болсон уг дэлбэрэлт нь тус галт уулын 7 хоногийн доторх 29 дэх дэлбэрэлт байжээ. Индонезийн галт уул судлалын агентлагийн мэдээлснээр, үнсэн багана оргилоос 600 метр дээш хөөрч, далайн түвшнээс дээш ойролцоогоор 4 276 метрт хүрчээ. Цагаанаас саарал хүртэлх өнгөтэй үнсэн үүл дунд зэргийн эрчимтэйгээр хойд зүгт тархжээ. Эрх баригчид 10-р сарын 1-нд тайлан нийтлэх нийтлэх үед дэлбэрэлт үргэлжилсээр байсныг баригчид мэдээлжээ. (Databoks)

9-р сарын 28-нд орсон хүчтэй борооны улмаас 2 хүн амиа алдаж, [Мексикийн] Веракрус мужийн нийслэл Халапа хот шөнийн турш үерт автжээ. Хөрсний гулгалт, усны түвшний өсөлтөд 43 хороолол, дор хаяж 60 байшин эвдэрч сүйджээ. Индепенденсиад нэг эрэгтэй амиа алдсан бол Сан-Брунод 23 настай эмэгтэй супермаркет дотор гацаж, нас баржээ. Халапа хотын Ломас-дель-Семинарио хороололд 135 миллиметр хур тунадас бүртгэгджээ. (Mexico News Daily)

Швейцарын мөсөн голууд сүүлийн 12 сард үлдсэн мөснийхөө ойролцоогоор 5.5%-ийг алдсан нь түүхэн дээд хэмжээнд дөхсөн бууралт бөгөөд 2026 оны өвлийн цас багатай байдал, зуны хүчтэй халалтын давлагаанаас шалтгаалжээ. Хайлсан ус нь зуны усны хомсдолыг багасгахад тусалсан ч мөс тасралтгүй багасвал ирээдүйд газар тариалан, усан цахилгаан станц, усан тээврийн усан хангамжид аюул учруулж, хөрсний гулгалтын эрсдэлийг нэмэгдүүлж болзошгүй. Эрдэмтэд нүүрстөрөгчийн ялгарлыг эрс бууруулснаар дэлхийн мөсөн голуудын мөсний ихээхэн хэсгийг хадгалж, далайн түвшний өсөлтийг хязгаарлах боломж хэвээр байгааг онцолж байна. (BBC)

НҮБ-ын Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллага [FAO]-аас 9-р сарын 28-нд гаргасан тайланд доройтсон ой, газрыг нөхөн сэргээх нь хүнсний аюулгүй байдал, биологийн олон янз байдал, уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох чадвар, хөдөөгийн иргэдийн амьжиргаанд чиглэсэн зардал багатай, үр ашигтай хөрөнгө оруулалт болохыг тодорхойлжээ. Уг тайланд 1 тэрбум гаруй гектар доройтсон газрыг нөхөн сэргээснээр хөрсийг эрүүлжүүлэх, усны зохицуулалтыг сайжруулах зэрэг үр өгөөжийг жилд 1.8 их наяд ам.доллароор үнэлж болохыг тооцоолжээ. Амлалт нэмэгдэж байгаа ч нөхөн сэргээлтийн ажил хангалтгүй хэвээр байна. FAO нөхөн сэргээлтийг өргөжүүлэхийн тулд урт хугацааны хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх, нутгийн иргэдийн эрхийг бэхжүүлэх, бодлогыг уялдуулах, улс төрийн тууштай дэмжлэг үзүүлэхийг уриалж байна. (Food and Agriculture Organization)

Шотландын тогооч Жонни Кросс (веган) [Испанийн] Севилья хотоос веган хоол хийхийг сурталчилж байна. Хоолны контент бүтээгч, 2025 оны “El carnicero vegano” [“Веган махны худалдаачин”] хоолны номын зохиогч, 34 настай тэрээр Инстаграм, ТикТок цахим платформд 420,000 гаруй дагагчтай. Ноён Кросс амьтан-хүний мах, загас-хүн, тахиа-хүний өндгөөр хийдэг уламжлалт хоолыг бүхэлд нь веган орцоор дахин бүтээж, хялбар, бүтээлч байдлаар хоол хийхийг дэмждэг. (El Pais)

Бельгийн үйлдвэрлэгч Херман Дессертс Францад 10-р сарын 17-21-нд болох СИАЛ Парис 2026 [хүнсний салбарын олон улсын томоохон үзэсгэлэн]-д сэвэг зарамд суурилсан шоколадтай мусс танилцуулна. Ви-Лэйбл баталгаажуулалттай уг веган амттан сэвэг зарам, вандуйн уураг болон маалингын үрийн эслэгийг хослуулсан бөгөөд наргилын самрын гаралтай бүтээгдэхүүнийг орлох харшил үүсгэгчгүй, олон янзаар ашиглах боломжтой сонголт болж байна. (Vegconomist)

Өнчин хирс-хүн Лула 2026 оны 9-р сарын 7-нд байгальд анхны төлөө төрүүлжээ. Лула Өмнөд Африкт 4 сартайдаа хулгайн ангийн улмаас өнчирсний дараа аврагдаж, 2024 онд байгальд буцаж нутагшжээ. Лулаг аварч, өсгөсөн [Өмнөд Африкийн] Хүдспрөйтийн ховордсон амьтдын төв эх, тугал хоёр эрүүл бойжиж байгааг мэдээлжээ. (The Animal Rescue Site)

[АНУ-ын] Техас дахь халуун гараашнаас 17 нохой-хүн, Америкийн нэг залуу матар-хүн, альбинос улаан чихт усны яст мэлхий-бодгаль зэрэг 19 амьтан-хүнийг аварчээ. Хьюстоны SPCA [Амьтдад хэрцгий хандахаас сэргийлэх нийгэмлэг] нохой-хүмүүс болон яст мэлхий-хүнийг үзлэгт хамруулсан бол матар-хүнийг зэрлэг амьтын төвд шилжүүлсэн байна. (The Cool Down)

Онтарио мужийн цагдаагийн алба хаагчид ##[Канадын] Онтарио мужийн Бёрлингтон хотын ойролцоо Бегацсан элбэнх-хүнийг мужийн цагдаагийн алба хаагчид аварчээ. Цагдаа нар Рокки гэж хочилсон амьтан-хүнд аюулгүй хүрэхийн тулд хурдны замын нэг эгнээг хаасны дараа түүнийг гаргажээ. Рокки ил харагдах гэмтэлгүйгээр гүйж одсон бөгөөд энэ явдал замын хажуугийн ус зайлуулах байгууламж зэрлэг амьтан-хүмүүст аюул учруулдгийг харууллаа. (The Cool Down)

Өдрийн гэгээрүүлэх эшлэл: “Гэмшицгээ. Учир нь Тэнгэрийн Хаанчлал айсуй”. Хүндэт эш үзүүлэгч, Есүс Христ (цагаан хоолтон)-д - Баптисм хүртээгч гэгээн Иохан (цагаан хоолтон) Эзэн баптисм хүртээгч (Матай 3:2, Ариун Библи)

Донна Бьюкенений клиник үхлийн энэ тохиолдолд, тэр комд байхдаа биеэсээ гарч, харанхуй газарт талийгаач аавтайгаа хэрхэн уулзсанаа дурсжээ. Олон жилийн өмнө Донна хүнд өвдөж, комд оржээ. Тэрээр тэд түүнийг амьд үлдэнэ гэж бодоогүй хэмээсэн юм. Комд байхдаа үе үе ухаан орж, эргэн тойрныхоо бүхнийг сонсож байснаа тэрээр дурсжээ. Нэг өдөр нүдээ нээхэд нь нил ягаан хувцастай санваартан түүнд сүүлчийн ёслол үйлдэж байлаа. Тэрээр өөрийгөө тийм хүнд ##өвдсөнийг огт мэдээгүй байжээ. Доннагийн дараагийн санаж буй зүйл гэвэл, биеийнх нь дээрээс өөрт нь эмчилгээ хийж буй хүмүүсийг хүмүүсийг харж байсан явдал байв. Тэрээр гэр бүлийнхнээ тэнд ##байгааг харж байжээ.

Түүнийг 13 настай байхад нас барсан аав нь түүнтэй уулзаж, тэд хамтдаа маш харанхуй газар очжээ. Алсад маш хурц Гэрэл байв. Айдас огт байхгүй. Уур хилэн огт байхгүй. Та дотроо амар амгалан байгаагаа зүгээр л мэдэрнэ. Үнэхээр сайхан байсан. Харин би үхэхээс үргэлж айдаг байсан. Тийнхүү айдаг байсан ч энэ амьдралаар бүх зүйл дуусахгүйг сэтгэлийнхээ гүнд мэддэг байсан гэж Донна хэлсэн юм. Бидний мэдэж танин, аз жаргал мэдрэх өөр зүйл цаана нь байсан. Тэрээр аавтайгаа маш удаан уулзаагүй байсан тул дахин уулзах нь гайхамшигтай байжээ. Аав нь түүнд үлдэж болохгүй, дэлхийн амьдралдаа буцах ёстой гэжээ. Донна буцахыг хүсээгүйгээ дурсав. Алсад харсан хурц Гэрлийнхээ талаар тэрээр ийн тайлбарласан юм: Би тэр Гэрэлд хүрээгүй. Тэр Гэрэлд хүрсэн бол буцаж ирэхгүй байсан гэдэгт би үнэхээр итгэдэг.

Доннагийн ах өөрийг нь эмнэлэгт дуудаж, Доннаг нас барсан гэж хэлснийг дурсжээ. Түүнийг ирэхэд Донна эргэн амь орсон байв. Доннагийн хадам ээж түүний төлөө дэлхий даяар залбирал өргүүлжээ. Эргэн ирснийхээ дараа Донна өвчнийхөө улмаас дахин алхаж, ярьж сурах хэрэгтэй болсон. Хадам ээж нь түүнд энд байгаа нь учиртай гэж хэлсэн ч Донна эхэндээ тэр учрыг ойлгоогүй аж.

Харин одоо би шалтгааныг нь мэднэ. Учир нь би хүмүүст юу ч тохиолдсон, түүнийг даван туулахад нь туслахаар энд байна. Донна одоо олон хүнд тусалдаг бөгөөд сайхан үр хүүхэд, ач зээ нартай. Клиник үхлийн тохиолдол хүн бүрд өөр байж болохыг тэрээр хүлээн зөвшөөрдөг. Тэрээр өөрийн харсан зүйлд тулгуурлан үхлээс айдаг хүн бүрийг тайвшруулан зоригжуулдаг. Хэрэв та үхэхээс айдаг бол бүү ай. Айдсаа тавьж явуул. Өөр ертөнц бий. Энэ бүр ертөнц ч биш. Энэ нь зүгээр л таныг хүлээж буй үнэхээр сайхан газар юм. (Боб Бьюкенен кол Юүтүб суваг)