ӨДӨР ТУТМЫН МЭДЭЭ-ний гол тойм – 2026 оны 3-р сарын 9

Өмнөд Африк, Нидерландтай дижитал хамтын ажиллагааг гүнзгийрүүлэх харилцан ойлголцлын шинэ санамж бичигт гарын үсэг зурж, ур чадвар, шинээр гарч буй технологи, ХОУ [хиймэл оюун ухаан], кибер аюулгүй байдалд төвлөхөөр болжээ. Хоёр улс Нидерландын туршлагыг Өмнөд Африкийн дижитал шилжилтийн зорилготой уялдуулах арга замыг эрэлхийлж байна. (УиАрТех Африка)

Камбож улс 4-р сарын эцэс гэхэд цахим залилангийн бүх төвүүдийг устгана гэж амлан, улс даяар явуулж буй хатуу арга хэмжээгээ эрчимжүүлж, үлдсэн сэжигтнүүдийг мөрдөн илрүүлэх, хяналтыг чангатгах, тус улсын эдийн засаг болон олон улсын нэр хүндийг хамгаалах хүчин чармайлтаа өргөжүүлж байна. (ВнЭкспресс)

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Трамп, АНУ-ын технологийн томоохон компаниуд Хэрэглээний төлбөр төлөгчийг хамгаалах амлалтад гарын үсэг зурсан гэж мэдэгдлээ. Ингэснээр AI дата төвүүдэд зориулсан шинэ цахилгаан үйлдвэрлэлийн бүх зардлыг өөрсдөө төлж, америк өрхүүдийн цахилгааны үнэ өсөхөөс сэргийлэх юм. Цагаан ордон үүнийг эрчим хүчний хүртээмж, ХОУ-д тулгуурласан эдийн засгийн өсөлтийн түүхэн алхам гэж нэрлэжээ. (Цагаан ордон)

Хорват улс 31 жилийн хүчин чармайлтын үр дүнд 100,000 гаруй мина, 400,000 тэсрээгүй байсан сум хэрэгслийг цэвэрлэж, тэсрэх бөмбөггүй улс болсон гэдгээ зарлалаа. Ингэснээр Европын дайны дараах хамгийн том мина цэвэрлэгээний нэг өндөрлөж, аюулгүй орчин, хөдөөгийн хөгжлийн сэргэлт, аялал жуулчлалын тэлэлтэд зам нээгдэж байна. (Сайн мэдээний сүлжээ)

Мексикийн Сенат наймаалж болон толгой хөлтөн-хүмүүсийг үйлдвэрийн аргаар үржүүлэхийг бүхэлд нь хориглох холбооны хуулийн төслийг өргөн барилаа. Ингэснээр тус улс нь амьтан-хүмүүсийн сайн сайхан, байгаль орчин, нийтийн эрүүл мэндэд ноцтой хор уршигтай гэж үздэг эрчимжсэн наймаалж-ардын хорьж, өсгөх үйл ажиллагааг эсэргүүцэх дэлхий нийтийн өсөн нэмэгдэж буй хөдөлгөөний тэргүүн эгнээнд орж байна. (Перишэйбл Ньюс)

[Шведийн] Каролинскийн хүрээлэнгийн ажиглалтын томоохон судалгаанд харуулсны дагуу [ацетилхолин нейротрансмиттерийн нөлөөг бууруулахад хэрэглэдэг] антихолинергик эм, тухайлбал зарим сэтгэл гутралын эсрэг эм, харшлын эсрэг эм, шээс задгайрлын эсрэг эм хэрэглэдэг хүмүүст зүрх судасны өвчний удаан хугацааны эрсдэл тогтмол тогтвортой өндөр байдаг бөгөөд хамгийн их хэрэглэдэг бүлэгт зүрхтэй холбоотой тохиолдол ойролцоогоор 71%-иар өссөн байна. (Karolinska Institutet)

Дасгал сургуулилтын өмнө хэрэглэдэг Bang!, C4 зэрэг түгээмэл нэмэлт бүтээгдэхүүн дэх кофейны өндөр түвшин [90-ээс 350 миллиграммаас дээш] нь залуучуудын нойрыг ноцтойгоор алдагдуулж байна. Хэрэглэгчид таван цаг, түүнээс бага унтах магадлал хоёр дахин өндөр болж, сэтгэцийн эрүүл мэнд, сурлагын амжилтад заналхийлж байна. Эмч мэргэжилтнүүд одоо үүний хяналт, шинжилгээг чангатгахыг уриалж, өсвөр насныханд унтахаас дор хаяж 12 цагийн өмнө ийм хүчтэй сэргээш хэрэглэхгүй байхыг зөвлөж байна. (СкайТех Дэйли)

Нигерийн Бенуэ муж болон олон улсын түншүүд өсөн нэмэгдэж буй Ласса халуурлын дэгдэлтэд авах хариу арга хэмжээгээ эрчимжүүлж байна. Эрүүл мэндийн албаныхан хамгаалах хэрэгсэл нийлүүлж, тусгаарлах төвүүдийг дэмжих, тархаж буй вирусийг хязгаарлахын тулд яаралтай арга хэмжээг чангатгаж байна. (Вангард)

Хийжүүлсэн усны нүүрстөрөгчийн хүчил, ялангуяа нимбэгийн хүчилтэй амттай төрлүүдэд нь шүдний пааланг элэгдүүлэх эрсдэлтэй. [(Энэтхэгийн) CARE эмнэлгийн ахлах зөвлөх эмч] Рахул Чираг ба бусад мэргэжилтнүүд ойр ойрхон балгах нь мэдрэгшил, шүд цооролтод хүргэдэг гэж анхааруулж байна. Гэмтлийг багасгахын тулд соруулаар хурдан ууж, дараа нь цэвэр усаар амаа зайлаарай. Чухал нь түр зуур зөөлөрсөн пааланг байгалийн жамаар дахин хатуурах боломж олгохын тулд шүдээ угаахаас өмнө 30 минут хүлээгээрэй. (Лао Дон)

Судлаачид уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас халуун орны цэцэглэлтийн улирал арван жил тутам хоёр хоногоор шилжиж байгааг тогтоожээ. Ийм хугацааны өөрчлөлт нь тоос хүртээгчид, жимсээр хооллогч амьтан-хүмүүсийг устгаж, Африк, Ази, Өмнөд Америк даяарх экологийн тэнцвэрт байдалд заналхийлж байна. (Монгабай)

Шинэ судалгаагаар температурын өсөлт халуун орны олон шавжийг биологийн дулааны дээд хязгаарт нь тулгаж буйг анхааруулж байна. Дэлхий цаашид дулаарсаар байвал Амазоны шавжийн зүйлийн тал хувь нь амь насанд аюултай стресст өртөж, дэлхийн тоос хүртээлт болон хүнсний чухал сүлжээг тогтворгүй болгож болзошгүй гэж эрдэмтэд болгоомжилж байна. (Phys.org)

Хойд мөсөн далайн мөс багасаж буй нь Номхон далайн морь-хүмүүсийг амрах, хоол тэжээл хайхын тулд улам хойшоо нүүхэд хүргэж байна. Эрдэмтэд мөсөн амьдрах орчин устаж алга болох нь хуурай газарт бөөгнөрсөн колони үүсэхэд хүргэж, стресс, үргэх эрсдэл, хоолны төлөөх ширүүн өрсөлдөөнийг өсгөж байна гэж анхааруулжээ. (Полар Журнал)

[Канадын] Халифакс хотын Провинс хаусын гадаа олон зуун хүн цугларч, Нова Скотиагийн ерөнхий сайд Тим Хьюстоны хэмнэлтийн төсвийг эсэргүүцэн, Ми'кмак Уугуул үндэстний газар хамгаалагчдыг дэмжин жагслаа. Уг төсөв нь олон нийтийн хөтөлбөрүүдээс сая саяар нь танаж, уугуул иргэдийн эрх, байгаль орчны хамгаалал, ардчилсан үйл явцыг сулруулж байна гэж шүүмжлэгдэж байна. (Халифакс Эксаминер)

Цас багатай өвөл, зуны хэт халалтын улмаас 2025 онд Швейцар улс мөсөн голын мөснийхөө бараг 3%-ийг алджээ. Энэ нь түүхэн дэх Альпийн нурууны мөсөн голууд хамгийн хурдтай татарсан жилүүдийн нэг болж байна. (СкайТехДэйли)

[Солонгосын] Сөүл хот хууль бус бэлгийн мөлжлөгийн онлайн агуулгыг автоматаар илрүүлж, мэдээлж, устгахад дэмжлэг үзүүлэх 24 цагийн ХОУ-ы системийг нэвтрүүлж, хохирогчдод үзүүлэх дэмжлэгийг түргэсгэж, дижитал бэлгийн гэмт хэргийг бууруулахын тулд энэ технологийг улс даяарх байгууллагуудад үнэ төлбөргүй санал болгож байна. (Кореа Таймс)

Нар 2026 оны 2-р сарын 22-нд ер бусын толбогүй үе шатанд орж, бараг дөрвөн жилийн дараа анх удаа нарны толбо бүрэн алга болсон байна. Гэсэн ч Нарны 25-р мөчлөг үргэлжилсээр байгаа бөгөөд цаашид идэвхжил дахин огцом нэмэгдэх магадлалтай хэвээр байна. (Бао 24h)

Их Британийн тэжээвэр амьтны веган хоол тэжээлийн Omni гарааны бизнес 2025 оны 2-р сард Dragons’ Den [Британийн бизнес эрхлэгчид бизнесийн санаагаа танилцуулдаг алдартай реалити нэвтрүүлэг]-т оролцсоныхоо дараа борлуулалт нь 200%-иар өссөн гэж мэдээллээ. Малын эмчийн үүсгэн байгуулсан энэ брэнд хурдацтай тэлж, жилд 8.4 сая фунт. Стерлингийн орлоготой болжээ. (Пет Фүүд Индастри)

Урт хугацааны судалгаагаар амьтан-хүний боловсруулсан улаан мах нь сэтгэцийн өвчний эрсдэлийг 13%-иар нэмэгдүүлдэг нь тогтоогджээ. Гахайн утсан мах, хотдогийг буурцагт ургамал, самраар орлуулах нь танин мэдэхүйн бууралтын эрсдэлийг 20%-иар бууруулдаг нь хооллолт тархины эрүүл мэндэд хэрхэн нөлөөлдгийг онцолж байна. (ВежНьюс)

Веган арьс арчилгааны AXIS-Y брэндийн Хар өө дарагч гэрэлтүүлэгч серум нь 5%-ийн ниацинамидын найрлагаараа цахим орчинд ихэд түгж байна. Харгислал агуулаагүй уг найрлага нь веган сквалан, папайя ашиглан, арьсыг гэрэлтүүлж, хэт нөсөөжилтийг бүдгэрүүлдэг. (Сэйс)

[Италийн] Верона хотын ойролцоох Милани суваг дээрх гүүрний тулгуур дотор гацсан чоно-хүнийг гал сөнөөгчид болон зэрлэг амьтны газрын ажилтнууд аварчээ. Аюулгүй байдлын үүднээс аврах үеэр түр хугацаанд тайвшруулах тариа хийж, дараа нь эмчилгээ хийж, байгальд буцаан тавихын тулд сэргээн сувилах төв рүү хүргэжээ. (Вижили дел Фуоко)

Аргентины Эль Гольфито дахь Пуэрто Мадрины ойролцоо задгай тэнгист тэмцэлдэн алга болсон нохой хамтрагчийг Centro Veterinario Austral-ийн малын эмч нар сэлүүрт хавтан ашиглан аварчээ. Дөрөв хоног алга болж, тамирдсан уг тэжээвэр амьтан-хүн олон нийтийн шуурхай зохион байгуулалтын ачаар хэдэн цагийн дараа гэр бүлтэйгээ дахин уулзсан байна. (Нотишиас Амбьенталес)

[Ау Лак (Вьетнам)-ын] Ка Мауд амьдардаг гэрийн эзэн Нгуен Хоан Дуй огцом налуутай Винь Хан A гүүрний ойролцоо хаалгаа онгорхой байлгаж, хашаагаа аюулгүй байдлын хамгаалалтын бүс болгон ашиглуулдаг бөгөөд энэ нь аюултай Y хэлбэрийн уулзварт байнга гардаг ослоос жолоодлого алдсан жолоочид зайлсхийхэд тусалж байна. (ВнЭкспресс)

[АНУ-ын] Жоржиа мужид хөршүүд болон гал сөнөөгчид хамтран Чероки тойргийн орон сууцны цогцолборт гарсан томоохон галын үеэр нохой-, муур-хүмүүс, нэг усан гахай-хүн зэрэг арав гаруй гэрийн тэжээвэр амьтан-хүнийг аварчээ. Нэг оршин суугч эмнэлэгт хүргэгдсэн бөгөөд мөрдөн байцаагчид галын шалтгааныг тогтоохоор ажиллаж байна. (ФОКС 5 Атланта)

Өдрийн гэгээрүүлэх эшлэл: “Хэрэв үнэнийг бүтэх, устах, үүсэх, доройтох зүйл мэтээр ойлгож байвал тэр нь жинхэнэ үнэн биш.” – Чань Буддын шашны Хүндэт Гэгээрсэн Их Багш Наньюэ Хуайран (цагаан хоолтон) (Terebess.hu)

Николь Мажикийн клиник үхлийн тохиолдлын 2-ын 1-р хэсэгт Америкийн химич, зөн совингийн чиглүүлэгч Николь хоёр удаа нас барсан тухайгаа хуваалцаж байна. Үүний нэгд нь авто замын ослоор өөр хэмжээс рүү шилжсэн бол, нөгөөх нь мэс заслын үеэр танихгүй хүн сүнсийг нь бие рүү нь буцаан чиглүүлсэн тохиолдол байсан бөгөөд эдгээр явдал түүний амьдралыг хэрхэн өөрчилснийг тэрээр өгүүлж байна.

Николь 2006 онд Массачусетс мужийн Кембриж хотод ахлах химичээр ажиллаж, таван улсын аналитикийн багийг удирдаж байхдаа анх удаа клиник үхлийн тохиолдол (КҮТ)-ыг мэдэрчээ. Тухайн үед түүний төрсний дараах сэтгэл гутрал онош нь тодорхойгүйгээр маш хүндэрч, үхэлд автах дон мэт болсон байлаа. Нэгэн орой тэр Массачусетсийн Turnpike төлбөртэй авто замаар гэр лүүгээ явж байв.

Би бетон хаалтын нөгөө тал руу харахад, машин дотор нэг эмэгтэй байсан бөгөөд машины хаалга хавчигдан, эвдэрсэн байлаа. Жолоочийн талын хаалга нь цөмөрчихсөн, тэр эмэгтэй нааш цааш савлаж байсан бөгөөд би бүх жижиг нарийн ширийн зүйлсийг харж чадаж байлаа. Цаг хугацаа яг кадр кадраар удааширсан мэт санагдсан.

Тэгээд би түүнийг мөргөсөн машиныг харахад тэр бетон хаалт дээгүүр давж гарч ирсэн. Одоо тэр эрэгтэй над руу хараад, орилж, би ч түүн рүү хараад, “Бурхан минь!” гэж бодсон. Бидний харц хоромхон зуур тулгарахад, түүний царай бүхэлдээ айдаст автсан байв. Би орилж, тэр яг миний жолооны хүрд байгаа газар дээр унах гэж байсан тул машиндаа ингэж доош шигдсэн. Тэр агшинд намайг орилоход бүх зүйл харанхуйд автаж, би нэг тайвшруулах оршихуйг мэдэрсэн.

Тэгээд би хүүхэд бүртэйгээ сууж байгаа ахуй ойлголтыг харсан. Тэр үед би гурван бага хүүтэй байсан. Тэгээд би баяртай гэж хэлж байснаа л санадаг, яг л ярилцаж байгаад үдэж байгаа мэт байв. Тэгээд тэр бүхэн дуусахад тэрхүү сүнслэг оршихуйн хамт надад нам гүм, дулаан хөнжил нөмөрсөн мэт, дотроос бүлээцэх мэдрэмж төрж, би: “За, би бэлэн байна.” гэж хэлсэн. Тэгээд тэр харанхуй бүхнийг бүрхсэн. Тэгээд гэнэт би хонгилоор шидэгдэж байгаа юм шиг санагдсан. Би үүнийг анх пинболын машины сумыг татаж тавихад дотор нь шидэгддэг бөмбөгтэй адил байсан гэж дүрсэлдэг. Яг л тэр хонгилоор доош явж, бүх зүйл над руу асар хурдтай ирж байсан, гэрэл, дүрс хэлбэрүүд үзэгдэж байсан ч ер нь нэлээд харанхуй хэвээр, тэгсэн атлаа тэр гэрэл, дүрсүүд маш хурдтай над руу ойртож байсан.

Николь эргэн ирэхэд тэр машин жолоодсоор байсан бөгөөд мөргөлдөөн болсон газраас 2.5 миль [4 километр] зайд явсан байсан ч тэр хоорондох юуг ч санахгүй байжээ. Тэр яг тэр мөчид Николийн төлөө залбирах маш хүчтэй хүсэл төрсөн байсан ээж рүүгээ утасджээ. Дараа нь гэртээ ирэхэд нь түүний нэг бага хүү хаалган дээр гүйж ирэн тосжээ.

Тэгээд би түүнийг тэврээд авсан, төрсөн өдөр нь болоход хэдхэн хоног үлдсэн байсан, би түүнийг чанга тэврээд, “Би танд маш их хайртай. Би танд маш их хайртай.” гэж хэлсэн. Тэр үед миний бие махбод, оюун санаа, сэтгэл хөдлөл, сүнслэг тал гээд бүхэлдээ асар их зүйлд дарагдаж байсан болохоор би тэр үедээ сэтгэл гутрал бүрэн арилсныг хараахан ойлгоогүй байв. Энэ нь зүгээр нэг сэтгэл гутрал биш, үхэлд автах дон болж, энэ ертөнцөөс яаж гарах вэ гэж бодоход хүргэсэн байсан юм.

Николь өөрийгөө зүгээр л ослоос амьд гарсан биш, харин зэрэгцээ хэмжээсний цаг хугацааны шугам руу шилжсэн гэж итгэх болжээ. Өөрөөр хэлбэл, нэг хэмжээнд нас барж, харин ухамсар нь бараг ижил өөр нэг хэмжээс рүү шилжсэн нь ой санамжийнх нь хачирхалтай цоорхойг тайлбарласан байна. Түүний зөн совингийн чадвар ч асар хүчтэй нээгджээ. Тэр өдрийн цагаар гэнэт бүрэн ахуй ойлголт үзэж, зөгнөлийн анхааруулга хэлдэг болсон бөгөөд нэг удаа өөрийгөө болон нөхрөө буудлага гарахаас хэдхэн минутын өмнө үдэшлэгээс гаргаж чаджээ. Буудлага яг өөрийнх нь сууж байсан газарт болсон байна.

Бараг хорин жилийн дараа түүнийг үл мэдэгдэх зүйл рүү улам гүн түлхсэн нэгэн явдал болжээ. Тэгэхэд тэр [оршихуй] надад тэр орон зайд мэдрэгдэх үед би, “За, би энд байна” гэж хэлсэн. Тэгээд миний ухамсар найз Сэнди рүү очсон. Тэгээд би: “Сэнди, энэ үгсийг санаарай. Би буцаж ирэх ёстой. Надад энд хийх ажил үлдсэн. Энд хийх маш их ажил үлдсэн. Би буцаж ирэх ёстой.” гэж хэлсэн. Маргааш Николь Мажикийн клиник үхлийн тохиолдлын 2-ын 2-р хэсгээр бидэнтэй хамт байгаарай. (Сүнслэг дайчдын аялал)